با همکاری مشترک دانشگاه پیام نور و انجمن علمی مطالعات نهج البلاغه ایران
پالایش تفسیر قصص قرآنی از اسرائیلیات و تأثیر آن در فهم سنت‌های الهی و اصلاح اندیشه جامعه اسلامی: مطالعه‌ای تطبیقی با نمونه‌هایی از نهج‌البلاغه

بدر سعدون؛ علی حاجی خانی؛ کاووس روحی برندق

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 شهریور 1405

https://doi.org/10.30473/anb.2026.79219.1512

چکیده
  این پژوهش با هدف تبیین تأثیر پالایش تفسیر قصص قرآنی از اسرائیلیات و روایات دخیل در رهنمون‌سازی به سوی فهم سنت‌های الهی و مقاصد تکلیفی قرآن، و نیز نقش این امر در اصلاح اندیشه جمعی و شکل‌دهی به آگاهی انتقادی در جامعه اسلامی، در راستای درمان ناهنجاری‌های فکری و اجتماعی، انجام شده است. مسئله پژوهش آن است که راه‌یابی جزئیات اسطوره‌ای ...  بیشتر

نشانه شناسی عواطف و تأثیر تکوینی آن بر خودِ متّقی در خطبه متّقین امام علی (ع) بر اساس الگوی نشانه شناختی گريماس و فونتنی

طاهر باوي؛ رسول بلاوي

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 28 شهریور 1405

https://doi.org/10.30473/anb.2026.79243.1513

چکیده
  نهج‌البلاغه مجموعه‌ای فکری و بلاغی غنی است که در آن ارزش‌های اخلاقی با ابعاد روان‌شناختی، عاطفی و رفتاری درهم‌تنیده‌اند و ازاین‌رو، بستری مناسب برای بررسی شیوه‌های شکل‌گیری شخصیت انسانی در گفتمان فراهم می‌آورد. خطبۀ متقین، به‌ویژه، متنی است که تصویری جامع از انسان پرهیزگار ترسیم می‌کند؛ تصویری که از توصیف فضایل آغاز می‌شود، ...  بیشتر

از گل تا نفخه روح: ساختار تکوینی انسان در خطبه نخست نهج‌البلاغه و آرای مفسران فریقین

یاسر السعیدی؛ کاظم قاضی زاده؛ کاوس روحی برندق

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 شهریور 1405

https://doi.org/10.30473/anb.2026.79241.1514

چکیده
  خطبه نخست نهج‌البلاغه آفرینش آدم را در زنجیره‌ای منسجم بازمی‌نماید که از خاک ناهمگون آغاز می‌شود، با آمیختن آب، چسبندگی، صورت‌بخشی، خشک‌شدن و استواری ادامه می‌یابد و با نفخ روح و ظهور ذهن، اندیشه، حواس، کنش و قدرت تشخیص حق از باطل به نقطه اوج می‌رسد. پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و رویکرد تطبیقی، معماری درونی این زنجیره ...  بیشتر

Literary and aesthetic lexical issues
پویایی‌های بیان بلاغی در تجلّی مفهوم تقوا در نهج‌البلاغه: رهیافتی هرمنیوتیکی در پرتو گادامر

کیمیا فتحی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 17 آبان 1405

https://doi.org/10.30473/anb.2026.78649.1501

چکیده
  بیانِ بلاغی در خطابِ نهج البلاغه، نظامی پویا و گشوده است که به تزیین یا اقناع محدود نمی شود، بلکه فاعلیّتی تأویلی بنیان می نهد که معنا را تولید می کند و وجود را شکل می دهد. این پژوهش، با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر هرمنیوتیک گادامر، در پی بررسی مفهوم تقوا در خطبه های امام علی (ع) به مثابهٔ مفهومی است که به صورت پویا از طریق سازوکارهای ...  بیشتر

Quranic theological, philosophical, mystical topics of Nahj al-Balaghah
بازخوانی عهدنامه مالک اشتر در پرتو نظام حقوق اقتصادی جمهوری اسلامی ایران

سعید کرمی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 17 آبان 1405

https://doi.org/10.30473/anb.2026.79181.1511

چکیده
  عهدنامه مالک اشتر، یکی از بلندترین و پرمایه‌ترین فرازهای نهج‌البلاغه، نه یک پندنامه اخلاقی صرف، بلکه «نظام‌نامه‌ای جامع برای نهادسازی حقوقی-اقتصادی» است که در آن، تنظیم روابط اقتصادی و صیانت از حقوق عامه از طریق ساختارهای عینی، رویه‌های مشخص و ضمانت‌اجراهای قانونی ترسیم شده است. این مقاله با روش تحلیلی-تطبیقی و با تکیه بر آموزه‌های ...  بیشتر

Linguistics and the language of hadiths in Nahj al-Balaghah
تحلیل استعاره‌های مفهومی در خطبه متقین بر اساس نظریه لیکاف و جانسون

رسول بلاوی؛ طاهر باوی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 18 آبان 1405

https://doi.org/10.30473/anb.2026.79348.1516

چکیده
  در مطالعات بلاغی مدرن، استعاره دیگر آرایه‌ای صرفاً لفظی نیست، بلکه سازوکاری ادراکی است که فهم را سازمان می‌دهد و معنا را شکل می‌بخشد. بر پایه این تحول، پژوهش حاضر می‌کوشد خطبه متقین امام علی (علیه‌السلام) را در پرتو نظریه استعاره مفهومی لیکاف و جانسون تحلیل کند تا نظام‌های استعاری‌ای را آشکار سازد که مفهوم تقوا را به‌عنوان ادراکی ...  بیشتر

A study of governmental and social structures in Nahj al-Balaghah
پاسداشت حق آگاهی در نهج‌البلاغه: بازسازی مدل مفهومی نظام ارتباطی حاکم و مردم

نرگس السادات مبلغ

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 18 آبان 1405

https://doi.org/10.30473/anb.2026.79508.1521

چکیده
  حق آگاهی از مؤلفه‌های اساسی رابطه میان حاکم و مردم است و پاسداشت آن در شکل‌گیری رابطه‌ای مسئولانه و متقابل میان حکومت و جامعه نقش دارد. پژوهش حاضر با هدف بازسازی مدل مفهومی پاسداشت حق آگاهی در نهج‌البلاغه و تبیین جایگاه، کارکرد و نوع روابط میان مؤلفه‌های آن انجام شده است. پژوهش با رویکرد کیفی و روش توصیفی ـ تحلیلی، گزاره‌های مرتبط ...  بیشتر

Quranic theological, philosophical, mystical topics of Nahj al-Balaghah
خوانش بینامتنی رحمت در قرآن و نهج‌البلاغه

احمد ربانی خواه؛ راضیه سخائیان صومعه بزرگ

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 18 آبان 1405

https://doi.org/10.30473/anb.2026.79522.1522

چکیده
  رحمت، در نظام معنایی اسلام، مفهومی بنیادین در پیوند میان ساحت توحیدی، اخلاقی و اجتماعی قرآن کریم و نهج‌البلاغه است. این پژوهش که با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد کتابخانه‌ای سامان یافته، در پی پاسخ به این پرسش است که وجوه اشتراک، تفاوت و روابط بینامتنی رحمت در کتاب وحیانی قرآن و نهج البلاغه چیست؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قرآن ...  بیشتر

تحلیل سطوح مدیریت افکار عمومی در خطبه جهاد نهج‌البلاغه

مرضیه محصص؛ محمدمهدی باباپور گل افشانی

دوره 9، شماره 1 ، اسفند 1404، ، صفحه 1-14

https://doi.org/10.30473/anb.2026.78228.1496

چکیده
  مدیریت افکار عمومی از مهم‌ترین مؤلفه‌های حکمرانی سیاسی و اجتماعی به شمار می‌رود و در دوره معاصر، به یکی از مسائل بنیادین مطالعات ارتباطات  و مدیریت اجتماعی تبدیل شده است. با وجود گسترش پژوهش‌ها درباره مدیریت افکار عمومی، الگوی هدایتی آن در متون دینی، به‌ویژه در نهج‌البلاغه، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. از این رو پژوهش حاضر ...  بیشتر

رئالیسم اخلاقی در اندیشه امام علی(ع) در مواجهه با مخالفان با تاکید بر حقوق بشر

رضوان نجفی؛ کتایون نصیری؛ سیدمحمدرضا محمودپناهی

دوره 9، شماره 1 ، اسفند 1404، ، صفحه 15-26

https://doi.org/10.30473/anb.2026.72657.1428

چکیده
  مهمترین اصل در واقع‌گرایی در برخورد با دشمن، منطقی عمل کردن است، دعوت به آرامش، صلح، رعایت ادب و دعوت به گفت و گو است که این مهم در منش و گفتار امام علی علیه السلام بسیار به چشم می‌خورد. در اندیشه امام علی(علیه السلام) پیوند عقلانیت با واقع‌نگری و همچنین سازگاری آن با آرمانخواهی مورد پذیرش قرار گرفته و از نگرش یکسویه و انحصارگرایانه ...  بیشتر

واکاوی مصادیق تعارض منافع و تبیین زمینه‌های بروز آن با تأکید بر آموزه‌های نهج‌البلاغه

ناصر صادقیان؛ سهراب مروتی؛ سید محمد رضا حسینی نیا

دوره 9، شماره 1 ، اسفند 1404، ، صفحه 27-44

https://doi.org/10.30473/anb.2026.75348.1460

چکیده
  نهج‌البلاغه، به‌عنوان گنجینه‌ای از آموزه‌های دینی و اخلاقی و منبعی کلیدی پس از قرآن کریم، ابزاری کارآمد و سودمند برای فهم و مدیریت انواع چالش‌ها، به‌ویژه تعارض منافع، محسوب می‌شود. تعارض منافع به‌عنوان یکی از چالش‌های اساسی در دهه‌های اخیر، باعث بروز فساد و نا عدالتی شده و آسیب‌های جبران‌ناپذیری به افراد، جوامع و نظام‌های ...  بیشتر

نقش علم در اقتدار ارکان حکومت از منظر آموزه‌های اسلامی با تأکید بر نهج‌البلاغه

حسین فرهادی هفشجانی؛ کمال خواجه پور؛ شهربانو مهینی

دوره 9، شماره 1 ، اسفند 1404، ، صفحه 45-58

https://doi.org/10.30473/anb.2026.77513.1486

چکیده
  این پژوهش به بررسی نقش علم در اقتدار ارکان حکومت از منظر آموزه های اسلامی با تأکید بر نهج‌البلاغه می پردازد. در این مقاله، با تأکید بر معارف نهج‌البلاغه با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی نقش علم در اقتدار ارکان حکومت، که مهمترین عناوین آن عبارتند از: علم و اقتدار رهبری ، علم و اقتدار قانون گذاری، علم و اقتدار اجرایی، علم و اقتدار قضایی ...  بیشتر

صورت‌بندی نبوت در گفتمان علوی؛ تحلیل سه‌بعدی مبانی، چالش‌ها و راهبردهای جبرانی در خطبه اول نهج‌البلاغه

حسین محمدی

دوره 9، شماره 1 ، اسفند 1404، ، صفحه 77-90

https://doi.org/10.30473/anb.2026.77971.1491

چکیده
  پژوهش حاضر با هدف صورت‌بندی آموزه نبوت در گفتمان علوی و با تمرکز بر خطبه اول نهج‌البلاغه انجام شده است. ضرورت این تحقیق از آنجا ناشی می‌شود که علیرغم جایگاه محوری نبوت در معرفت دینی و غنای خطبه اول، تحلیل جامع و به هم پیوسته از ابعاد گوناگون آن کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع معتبر، ...  بیشتر

مؤلفه‌های امنیت اجتماعی در حکمرانی علوی تحلیلی بر آموزه‌های نهج‌البلاغه با تأکید بر نقش ایمان

محمدتقی شاکر

دوره 9، شماره 1 ، اسفند 1404، ، صفحه 91-104

https://doi.org/10.30473/anb.2026.78137.1493

چکیده
  با ظهور رویکردهای نوین امنیتی پس از جنگ سرد و تأکید مکتب کپنهاگ بر ابعاد هویتی و گفتمانی امنیت، تبیین الگویی بومی و دینی برای امنیت اجتماعی ضرورت یافته است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی مؤلفه‌های سازنده امنیت اجتماعی در الگوی حکمرانی علوی و تبیین نقش ایمان به‌عنوان متغیر راهبردی در تحقق آن انجام شده است. این مطالعه با روش تحلیل محتوای ...  بیشتر

تحلیل و بررسی پادگفتمان «ما» در خطبه‌های نهج‌البلاغه

سید مرتضی صباغ جعفری؛ اعظم شمس الدینی؛ مرضیه جهان پیما

دوره 9، شماره 1 ، اسفند 1404، ، صفحه 125-140

https://doi.org/10.30473/anb.2026.78330.1498

چکیده
  پادگفتمان از مفاهیم نوین در حوزه تحلیل گفتمان است که به عناصری اطلاق می‌شود که با ایجاد هاله‌ای معنایی پیرامون هسته مرکزی گفتمان، به حمایت، تثبیت و تقویت قدرت اقناعی آن می‌پردازند. واژه «ما» در زبان عربی به سبب تعدد وجوه معنایی و کارکردی خود، از جمله مقولاتی است که می‌تواند از جایگاه صرفاً نحوی فراتر رفته و نقش پادگفتمانی ...  بیشتر

اسلوب تعجب در نهج‌البلاغه (تحلیلی بلاغی و جایگاه گفتمان تعجب در کلام امام علی(ع))

زهرا صمدی؛ فاروق نعمتی؛ مسعود باوان پوری

دوره 9، شماره 1 ، اسفند 1404، ، صفحه 141-158

https://doi.org/10.30473/anb.2026.78445.1499

چکیده
  این پژوهش با هدف بررسی کارکردهای اسلوب تعجب در نهج‌البلاغه و تبیین نقش بلاغی آن در انتقال مفاهیم تربیتی، اخلاقی و اعتقادی در سخنان امام علی (ع) انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که اسلوب تعجب در نهج‌البلاغه تنها به‌عنوان ساختاری زبانی برای بیان شگفتی محدود نمی‌شود، بلکه ابزاری بلاغی برای تأثیرگذاری عاطفی، هشدار، سرزنش، تحسین ...  بیشتر

الگوی نخبگی الهیِ مسئولانه در نهج‌البلاغه: تبیین داده‌بنیاد ساحت‌های چهارگانۀ بینش، گرایش، منش و کنش

ابوالقاسم جعفری؛ علی حسین زاده؛ فریبرز صدیق ارفعی

دوره 9، شماره 1 ، اسفند 1404، ، صفحه 159-178

https://doi.org/10.30473/anb.2026.78657.1502

چکیده
  در برداشت‌های رایج، نخبگی بیشتر به توانایی‌های ذهنی، تخصص‌های فنی یا شایستگی‌های مدیریتی اطلاق می‌شود؛ اما این دیدگاه به تنهایی برای پاسخگویی به مسئلۀ رهنمون‌سازی و پیشرفت جامعه کافی نیست. این موضوع، لزوم بازنگری در مفهوم نخبگی را در چارچوب دانشی اسلام، به‌ویژه در معارف علوی، روشن می‌سازد؛ زیرا در این منظومه، نخبگی تنها به ...  بیشتر

تحلیل مفهوم نظم آفرینش در نهج‌البلاغه؛ بازخوانی تطبیقی در پرتو نظریه خودسازمان‌یافتگی

اکبر توحیدلو

دوره 9، شماره 1 ، اسفند 1404، ، صفحه 179-192

https://doi.org/10.30473/anb.2026.78994.1505

چکیده
  مفهوم نظم آفرینش در نهج‌البلاغه، از منظر تبیین ساختار و روابط حاکم بر جهان، ظرفیت بررسی در چارچوب گفت‌وگوی میان الهیات اسلامی و فلسفه علم معاصر را دارد. در علوم پیچیدگی، نظریه خودسازمان‌یافتگی به بررسی شرایط و فرایندهایی می‌پردازد که طی آن‌ها الگوهای منظم و ساختارهای سازمان‌یافته می‌توانند از تعاملات درونی اجزای سامانه‌های ...  بیشتر

نقش حاکم در توسعه پایدار: الگویی از نامه 53 نهج‌البلاغه

حمیده مروتی شریف‌آباد

دوره 8، شماره 2 ، شهریور 1404، ، صفحه 1-14

https://doi.org/10.30473/anb.2026.72502.1425

چکیده
  مکتب اقتصادی علوی، نظرات اقتصادی اسلامی نابی است که با رعایت معیارهایی، مردم را به کار و تلاش فرا می‌خواند و حاکمان را به حق‌محوری و کمال‌گرایی امر می‌کند. نمونه‌ای از این مکتب در نامه پنجاه و سوم نهج‌البلاغه که به عهدنامه مالک اشتر معروف شده، خلاصه شده ‌است. حال مسأله این است که حاکم و دولت اسلامی در مکتب اقتصادی علوی، چه نقشی ...  بیشتر

تحلیل دوگانه «زیست مؤمنانه-منافقانه» در سیره و تعالیم امام علی علیه‌السلام

نعمت الله فیروزی؛ فائزه زمانی نیشابور

دوره 8، شماره 2 ، شهریور 1404، ، صفحه 15-30

https://doi.org/10.30473/anb.2026.74149.1444

چکیده
  در شرایط کنونی که جوامع اسلامی با چالش‌های هویتی و رفتاری پیچیده‌ای مواجه هستند، تمایز میان سبک زندگی مبتنی بر ایمان اصیل و رفتارهای منافقانه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این پژوهش با رویکردی تحلیلی-تطبیقی به بررسی دوگانه «زیست مؤمنانه» و «زیست منافقانه» در اندیشه و سیره امام علی علیه‌السلام بر پایه متون معتبر به‌ویژه ...  بیشتر

بررسی اجزای اجتماعی استحکام و ثبات خانواده در نهج‌البلاغه

مصطفی زارعی؛ حفیظ الله فولادی؛ علیرضا فتاحی

دوره 8، شماره 2 ، شهریور 1404، ، صفحه 79-92

https://doi.org/10.30473/anb.2026.75889.1469

چکیده
  در مواجهه با چالش‌های معاصر نظیر فردگرایی و تضعیف پیوندهای بین‌فردی که نهاد خانواده را تهدید می‌کند، این مقاله با هدف ارائه یک چارچوب نظری و راهبردی نوآورانه، به تحلیل مؤلفه‌های اجتماعی استحکام‌بخش به پایداری خانواده از منظر نهج‌البلاغه می‌پردازد. در حکمت علوی، خانواده نه یک نهاد صرفاً خصوصی، بلکه «سلول بنیادین تمدن اسلامی» ...  بیشتر

حق دادخواهی در نهج‌البلاغه و بازتاب آن در میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی

فرزاد اسفندیاری؛ مصطفی ملکی

دوره 8، شماره 2 ، شهریور 1404، ، صفحه 109-124

https://doi.org/10.30473/anb.2026.76354.1474

چکیده
  حق دادخواهی یکی از بنیادی‌ترین اصول عدالت قضایی است که نهج‌البلاغه سده‌ها پیش از اسناد بین‌المللی آن را در قالبی منسجم و اخلاق‌محور تبیین کرده است. این پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی، سه مؤلفه اساسی این حق شامل برابری در برابر قانون، استقلال و بی‌طرفی قاضی و دسترسی مؤثر به عدالت را در نهج‌البلاغه و ماده ۱۴ میثاق بین‌المللی ...  بیشتر

بررسی تحليلی مجاز مرسل در نامه‌های نهج‌البلاغه

قادر قادری؛ حسين حديدي؛ آزاد مونسي

دوره 8، شماره 2 ، شهریور 1404، ، صفحه 125-140

https://doi.org/10.30473/anb.2026.76552.1477

چکیده
  نهج‌البلاغه پس از قرآن کریم و احادیث شریف نبوی، از برجسته‌ترین متون ادبی زبان عربی به‌شمار می‌آید؛ زیرا از فصاحت و بلاغتی کم‌نظیر، واژگانی غنی، هماهنگی میان لفظ و معنا و تنوع در شیوه‌های بیانی برخوردار است. همین ویژگی‌ها سبب شده است که این اثر در طول قرون متمادی مورد توجه دانشمندان و ادیبان قرار گیرد و تأثیری گسترده بر ادبیات ...  بیشتر

مفهوم زهد سیاسی در نهج‌البلاغه؛ نقدی بر فلسفه قدرت‌طلبی از منظر امام علی(ع)

سید محمدرضا محمودپناهی؛ روح اله نادعلی؛ ابراهیم نیک صفت

دوره 8، شماره 2 ، شهریور 1404، ، صفحه 157-172

https://doi.org/10.30473/anb.2026.75658.1490

چکیده
  مسئله اصلی این مقاله، بحران نظری ناشی از گسست اخلاق از قدرت در فلسفه سیاسی مدرن و خلأ الگوی بومی-اخلاقی برای حکمرانی در جهان اسلام است. گفتمان مسلط غربی با تقدس‌زدایی از سیاست و تقلیل اخلاق به ابزاری برای بقای قدرت، به بحران‌هایی چون فساد ساختاری و عقلانیت ابزاری افراطی دامن زده است. هدف این پژوهش، تبیین مفهوم «زهد سیاسی» در ...  بیشتر

گفتمان و قدرت در خطبه‌های امام علی (ع): تحلیل گفتمان انتقادی ساختارهای حجاجی و کاربردشناختی در نهج‌البلاغه بر اساس اصول پل گرایس

شهلا حيدري

دوره 8، شماره 2 ، شهریور 1404، ، صفحه 173-186

https://doi.org/10.30473/anb.2026.78456.1500

چکیده
  «حجاجیت» از برجسته‌ترین مفاهیم در پژوهش‌های نوین کاربردشناسی غرب است و پیوندی ناگسستنی با زبان‌شناسی متن دارد که نقطه‌ی عطفی متمایز برای پژوهشگران این حوزه به شمار می‌رود. از سوی دیگر، تلفیق «زبان‌شناسی کاربردشناختی» و «تحلیل گفتمان انتقادی»، رویکردی روش‌شناختی را فراهم می‌آورد که در آن، اصول گرایس به‌عنوان ...  بیشتر