علمی - پژوهشی
Literary and aesthetic lexical issues
مهدی محمدی نجاد؛ قادر قادری؛ محمدمهدی روشن چسلی
چکیده
نهج البلاغه اثر ارزشمند امام علي (ع) با کوشش شريف رضي در قرن چهارم گردآوري شده و در طول تاريخ پيوسته مورد توجه دوست داران علم و ادب بوده، و به زبان هاي مختلف ترجمه شده است. ويژگي بارز اين کتاب، بلاغت است که در نامگذاري آن توسط شريف رضي به آن توجه شده است، و همين ويژگي، ترجمه آن را دشوار نموده است؛ چرا که ترجمه ادبي، سخت ترين نوع ترجمه بوده، ...
بیشتر
نهج البلاغه اثر ارزشمند امام علي (ع) با کوشش شريف رضي در قرن چهارم گردآوري شده و در طول تاريخ پيوسته مورد توجه دوست داران علم و ادب بوده، و به زبان هاي مختلف ترجمه شده است. ويژگي بارز اين کتاب، بلاغت است که در نامگذاري آن توسط شريف رضي به آن توجه شده است، و همين ويژگي، ترجمه آن را دشوار نموده است؛ چرا که ترجمه ادبي، سخت ترين نوع ترجمه بوده، و مترجم مي بايست علاوه بر منتقل کردن معاني ساده، ويژگي هاي ادبي که باعث تاثير کلام در زبان مبدأ مي شود را نيز به زبان مقصد منتقل کند. ترجمه فيض الاسلام از ترجمه هاي معاصر نهج البلاغه به زبان فارسي است، که مترجم در آن سعي کرده تا ترجمه اي روشن و قابل فهم براي همگان ارائه دهد، اما اينکه اين ترجمه تاچه حد توانسته است لطائف و دقائق موجود در خطبه های جنگ را به مخاطب برساند، در اين مقاله مورد بررسي قرار گرفته است، مقاله حاضر در صدد بررسي خطبه هاي جنگ است، و منظور از خطبه هاي جنگ در اين بحث فقط خطبه هايي است که جنبه تشويقي و انگيزشي دارد؛ يعني خطبه هايي که امام در آنها در صدد تشويق اصحاب به رزم و ايجاد انگيزه لازم براي رويارويي آنان با دشمن بوده است. در این پژوهش که به روش توصیفی- تحلیلی انجام شده به کاستی ها بیشتر از نقاط قوت پرداخته شده و به این نتیجه رسیده است که با وجود برخی از ضعف ها مترجم علاوه بر ترجمه در انتقال صنائع ادبی و بلاغی نیز موفق بوده است.
علمی - پژوهشی
Alavi teachings taken from Nahj al-Balaghah
اصغر طهماسبی بلداجی؛ طاهر باوی؛ نعمت فيروزي
چکیده
توجه به اقتصاد سالم و تامين امنيت اقتصادي در جامعه يكي از برنامه هاي مهم قرآن و اهل بيت(ع) بوده است. توجه به رزق حلال، توسعه اقتصادي در پرتو تلاش و كوشش و رفع فقر و فاصله طبقاتي در پرتو عدالت اجتماعي از مهم ترين مصاديق اقتصاد اسلامي در آموزه هاي ديني است. حكومت پر بركت امام علي(ع) نمونه اي از تحقق امنيت اقتصادي درجامعه است. در آموزه هاي ...
بیشتر
توجه به اقتصاد سالم و تامين امنيت اقتصادي در جامعه يكي از برنامه هاي مهم قرآن و اهل بيت(ع) بوده است. توجه به رزق حلال، توسعه اقتصادي در پرتو تلاش و كوشش و رفع فقر و فاصله طبقاتي در پرتو عدالت اجتماعي از مهم ترين مصاديق اقتصاد اسلامي در آموزه هاي ديني است. حكومت پر بركت امام علي(ع) نمونه اي از تحقق امنيت اقتصادي درجامعه است. در آموزه هاي امام علي(ع) در نهج البلاغه، غایت اقتصاد رفع فقر و فاصله طبقاتی در جامعه و برقراری عدالت و نائل شدن به اقتصاد سالم و پويا بيان شده است. جستار پیش رو با روش توصيفي- تحليلي مهم ترین راهکارهای تحقق امنيت اقتصادي بر مبناي نهج البلاغه را در محورهای: اشتغال زایی و توليد، مقابله با آسيب هاي اقتصادي ، رفع فقر و فاصله طبقاتی و تشویق به توسعه اقتصادي بیان داشته است و در این باره مهم ترین شاخصه های هر محور را به لحاظ مولفه های اقدامی بیان داشته است؛ نتیجه آنکه: در نهج البلاغه اقتصاد با محوریت مهم اسلامی بودن در دو حیطه فردی و اجتماعی قابلیت اجرائی داشته که با فرهنگ سازی صحیح، از یک سو آسیب های اجتماعی و اقتصادی ناشی از فقر و کمبود مالی کاهش می یابد و از سوی دیگر تعالی اقتصادی و معنوی خانواده در سطح خُرد و استقلال و اقتدار اقتصادی جامعه و سلامت اقتصادی آن در سطح كلان، فراهم می شود. توجه به راهكارهاي اقتصادي در جهت تحقق امنيت اقتصادي در سيره امام علي(ع) و اجرائي كردن آن در جوامع اسلامي ضمن تحقق اقتصاد اسلامي به توسعه اقتصادي و رفع فقر و فاصله طبقاتي كمك مي نمايد كه غايت اين امر تحقق امنيت اقتصادي و اجتماعي در جامعه خواهد بود.
علمی - پژوهشی
Answering the doubts of the opponents regarding Nahj al-Balaghah
علی حسن بیگی
چکیده
یکی از مهم ترین مشکلات دنیای اسلام ، اندیشه تکفیر و گروه های تکفیری است .آنان در برحق دانستن اندیشه و اعمال خویش با بقیه مسلمانان مشترک اند.کوشش همراه با خشونت برای تحقق اندیشه های خویش آنان را از بقیه مسلمانان متمایز کرده است. یکی از راه های مقابله با اندیشه تکفیر وخشونت گرایی ،مقابله و مواجهه علمی است ؛زیرا تا خاستگاه فکری تکفیربازنگری ...
بیشتر
یکی از مهم ترین مشکلات دنیای اسلام ، اندیشه تکفیر و گروه های تکفیری است .آنان در برحق دانستن اندیشه و اعمال خویش با بقیه مسلمانان مشترک اند.کوشش همراه با خشونت برای تحقق اندیشه های خویش آنان را از بقیه مسلمانان متمایز کرده است. یکی از راه های مقابله با اندیشه تکفیر وخشونت گرایی ،مقابله و مواجهه علمی است ؛زیرا تا خاستگاه فکری تکفیربازنگری وارزیابی نشود، دنیای اسلام هروز شاهد ظهور گروه هایی از قبیل وَهّابی ،بوکو حرام،القاعده، طالبان و داعش می باشد. گفتنی است مقابله نظامی گرچه در برخی موارد گریزی از آن نیست ؛ولی علاج قطعی تکفیر و خشونت گرائی هم نیست ؛ زیرا با وجود خاستگاه فعال، جامعه هروز با اسامی گوناگونی به باز تولید گروه های تکفیری اقدام می کند. راهکار علمی امام علی(ع) بر طبق نامه 77 نهج البلاغه در مقابله با خوارج که یکی از مهم ترین گروه تکفیری در سال های حکومت امام علی(ع) بود ارجاع به سنت پیامبر(ص) است.امام علی(ع) مطابق خطبه 127 نهج البلاغه با ارائه نمونه هائی از سیره و سنت پیامبر(ص) اندیشه تکفیری آنان را ارزیابی کرد و بسیاری از خوارج پس از شنیدن نمونه هایی از سنت پیامبر(ص) که توسط امام علی(ع) بیان شد از لشکر خوارج جدا شدند.
علمی - پژوهشی
Investigating the position of economics and economic system considered by Ali (AS) in Nahj al-Balaghah and other new and fresh topics with reference to the facts and teachings of Nahj al-Balaghah
محمد هادی امین ناجی؛ یونس اشرفی امین
چکیده
زکات فرمانی الهی به مثابه پاکی مالی و با هدف زدودن فقر از جامعه به شمار می رود. این مقاله با هدف تبیین اقدامات امام علی (ع) در اصلاح روند دریافت و هزینه زکات در جامعه با محوریت آموزه های نهج البلاغه نگاشته شده است. روش مقاله توصیفی- تحلیلی است. برای رواج بیشتر فریضه زکات، بایستی زمینه های آن فراهم گردد و مسائل فقهی و حقوقی متناسب با اقتضائات ...
بیشتر
زکات فرمانی الهی به مثابه پاکی مالی و با هدف زدودن فقر از جامعه به شمار می رود. این مقاله با هدف تبیین اقدامات امام علی (ع) در اصلاح روند دریافت و هزینه زکات در جامعه با محوریت آموزه های نهج البلاغه نگاشته شده است. روش مقاله توصیفی- تحلیلی است. برای رواج بیشتر فریضه زکات، بایستی زمینه های آن فراهم گردد و مسائل فقهی و حقوقی متناسب با اقتضائات زمان تنظیم گردد؛ از جمله بایستی به توسعه معنا و مصادیق زکات در عصر کنونی پرداخته شود. همچنین می توان اصلاحاتی را در شیوه های دریافت زکات و مالیات از جمله اصلاح شیوه محاسبه، عدم افزایش بی رویه مبالغ، تبدیل مبنای مالیات بر سود به جای سرمایه، تسهیل در پرداخت و تکریم مالیات دهندگان به کار بست. بخشش های مالیاتی مدنظر امام علی (ع) در شرایط سخت، مشوّق های مناسبی برای عموم مردم به شمار می رود. به منظور اصلاح روند هزینه کرد زکات در جامعه، بایستی ضمن گماردن افراد شایسته بر این کار و بهره گیری از سامانه های شفاف و کارآمد، کوشش گردد تا آثار عینی زکات در وضع معیشتی جامعه مخاطب مشاهده شود و پرداخت کنندگان زکات نیز از آثار آن، به صورت شفاف آگاه گردند.
علمی - پژوهشی
Documents of Nahj al-Balaghah
حنانه سادات زهرائی؛ مهدی مجتهدی
چکیده
نهجالبلاغه به عنوان مشهورترین مجموعه سخنان امیرالمؤمنین علیهالسلام به دست شریف رضی و بر اساس منابعی که در اختیار داشته تدوین شده است. آنچه در مطالعات نهجالبلاغه همیشه مورد توجه محققان قرار دارد، آثاری است که پیش از نهجالبلاغه تألیف شدهاند و در نتیجه میتوانند به عنوان مصادر نهجالبلاغه شناخته شوند. نزهةالأبصار ومحاسن الآثار ...
بیشتر
نهجالبلاغه به عنوان مشهورترین مجموعه سخنان امیرالمؤمنین علیهالسلام به دست شریف رضی و بر اساس منابعی که در اختیار داشته تدوین شده است. آنچه در مطالعات نهجالبلاغه همیشه مورد توجه محققان قرار دارد، آثاری است که پیش از نهجالبلاغه تألیف شدهاند و در نتیجه میتوانند به عنوان مصادر نهجالبلاغه شناخته شوند. نزهةالأبصار ومحاسن الآثار اثر علی بن مهدی طبری مامطیری یکی از این آثار است که تنها نسخه خطی آن در کتابخانه واتیکان نگهداری میشود. این کتاب با هدف گردآوری عبارات ادب عربی تدوین شده و مؤلف سخنان اهل بیت و در رأس آن امیرالمؤمنین علیهالسلام را برای این هدف انتخاب کرده است. در اثر موجود تنها سخنان حضرت علی علیهالسلام و سیره آن حضرت یاد شده است. از آنجا که مؤلف نزهةالابصار در میانهٔ قرن چهارم و مؤلف نهجالبلاغه در اوایل قرن پنجم هجری درگذشته است، کتاب نخست قریب به نیم قرن یا دست کم یک نسل پیش از نهج البلاغه گردآوری شده است. این اثر با تمام اهمیت و قدمتی که دارد آن چنان که شایسته است مورد توجه پژوهشگران قرار نگرفته و با این که قریب به پانزده سال از انتشارش گذشته، به ندرت شاهد به کارگیری آن در پژوهشها هستیم. در این پژوهش ضمن معرفی نسخه و متن تصحیح شده، با بررسی تطبیقی نشان داده میشود که ۶۳ مورد از نهجالبلاغه در نزهةالابصار قابل ردیابی است. از آنجا که سیدرضی به تقطیع متون میپرداخته، این مقاله گامی برای تکمیل این موارد محسوب میشود.
علمی - پژوهشی
Literary and aesthetic lexical issues
علی ناصری؛ محمد جواد اسماعیل غانمی؛ سهاد جادری
چکیده
آشنایی زدایی از دوران باستان پدیدهای در زبان عربی بوده است. مطالعات انتقادی و ادبی مدرن بر پدیده جابجایی به عنوان یک مسئله اساسی در شکلگیری زیباییشناسی متون ادبی تمرکز کردهاند. به نوبه خود، این پدیده یک رویداد زبانی در شکلگیری و تدوین گفتار محسوب میشود و دگرگونیهای مختلف ساختارهای نحوی و معنایی را در تنش مداوم آنها بین ...
بیشتر
آشنایی زدایی از دوران باستان پدیدهای در زبان عربی بوده است. مطالعات انتقادی و ادبی مدرن بر پدیده جابجایی به عنوان یک مسئله اساسی در شکلگیری زیباییشناسی متون ادبی تمرکز کردهاند. به نوبه خود، این پدیده یک رویداد زبانی در شکلگیری و تدوین گفتار محسوب میشود و دگرگونیهای مختلف ساختارهای نحوی و معنایی را در تنش مداوم آنها بین سطحیبودن خلاق و ژرفساخت ایدهآل آشکار میکند. سبک آشنایی زدایی یک تولید خلاقانه است که همیشه با گفتمان ادبی همراه است. ما دریافتیم که سخنان نهجالبلاغه پر از تصاویر آشنایی زدایی در تمام اشکال ترکیبی و جایگزینی آن است، به دلیل وجود مفاهیم مجلل و جاودانه پنهان در پشت این سخنان که باید کشف و در هنر آشنایی زدایی به کار گرفته شوند. از آنجایی که سخنان نهجالبلاغه پر از انواع هنرهای آشنایی زدایی است، بیانصافی است که آنها را به صورت آکادمیک مطالعه نکنیم. بنابراین، از طریق این تحقیق، ما در پی مطالعه هنرهای مجاز، که یکی از هنرهای اصلی آشنایی زدایی جایگزینی در سبک معاصر خود محسوب میشود، و به کارگیری آن در سخنان امام علی (علیه السلام) هستیم. همه این موارد ما را بر آن داشته است تا این پدیده را بررسی کنیم، پژوهشی که شامل تعریف آن در علم بلاغت و زبان، کاربردهای آن و غیره، و زیرعنوانها بر اساس رویکردی کاربردی باشد
علمی - پژوهشی
Examine sermons and letters separately
مصطفی سلیمانی اصل؛ امیر داداشی
چکیده
این پژوهش با هدف بررسی زمینهها، جریانهای افراطی، آثار سوء و شیوههای برخورد امام علی(ع) با افراطگرایی سیاسی-اعتقادی در عصر حکومت ایشان انجام شده است. مسئله اصلی، آسیبهای بنیادین افراطگرایی بر حکومت عدالتمحور علوی است که ریشه در تعصبات قبیلهای، جهل دینی و قدرتطلبی دارد و به جنگهای داخلی و تضعیف امت اسلامی منجر گردید. ...
بیشتر
این پژوهش با هدف بررسی زمینهها، جریانهای افراطی، آثار سوء و شیوههای برخورد امام علی(ع) با افراطگرایی سیاسی-اعتقادی در عصر حکومت ایشان انجام شده است. مسئله اصلی، آسیبهای بنیادین افراطگرایی بر حکومت عدالتمحور علوی است که ریشه در تعصبات قبیلهای، جهل دینی و قدرتطلبی دارد و به جنگهای داخلی و تضعیف امت اسلامی منجر گردید. پرسش کلیدی این است که چه عواملی موجب شکلگیری این جریانها شد و چگونه میتوان از بازتولید آنها در جوامع اسلامی جلوگیری کرد؟ روش تحقیق، تحلیل توصیفی-تحلیلی مبتنی بر نهجالبلاغه و شروح نهج البلاغه است. یافتهها نشان میدهد زمینههای افراطگرایی شامل تندخویی جاهلی، رفتار خشن خلفای پیشین و سطحینگری دینی بود. جریانهای افراطی پیش از خلافت مانند اصرار بر قتل عثمان و در دوران خلافت شامل پیمانشکنی اصحاب جمل، فریب معاویه، کجفهمی خوارج، تندروی یاران نزدیک و نگاه اطاعت مطلق، به تفرقه، انحراف مسلمانان و تضعیف حکومت انجامید. آثار سوء عبارتند از ایجاد فتنههای پیدرپی، محرومیت از محبت الهی و شکست ظاهری حکومت علوی. در نتیجه، امام علی(ع) با تأکید بر اعتدال و خردگرایی، از گفتگو، آگاهیبخشی و مقابله نظامی برای مهار این جریانها استفاده کرد. این الگو پیشنهاد میکند جوامع اسلامی با تقویت معرفت دینی عمیق، ترویج فرهنگ گفتگو و نظارت بر جریانهای قدرتطلب، از افراطگرایی پیشگیری کنند.
علمی - پژوهشی
سیدجعفر صادقی؛ عسگر بابازاده اقدم
چکیده
نامههاي نهجالبلاغه به كارگزاران خطاكار، با وجود غناي بلاغي، كمتر از منظر رتوريكي تحليل شدهاند كه اين خلأ مسئله اصلي پژوهش است. هدف مطالعه، تحليل رتوريكي اين نامهها با استفاده از چارچوب ارسطويي لوگوس، اتوس و پاتوس است تا شیوههای اقناع در آنها روشن شود. روش تحقيق، تحليل كيفي متن نامههای نهج البلاغه با تمركز بر عناصر رتوريكي ...
بیشتر
نامههاي نهجالبلاغه به كارگزاران خطاكار، با وجود غناي بلاغي، كمتر از منظر رتوريكي تحليل شدهاند كه اين خلأ مسئله اصلي پژوهش است. هدف مطالعه، تحليل رتوريكي اين نامهها با استفاده از چارچوب ارسطويي لوگوس، اتوس و پاتوس است تا شیوههای اقناع در آنها روشن شود. روش تحقيق، تحليل كيفي متن نامههای نهج البلاغه با تمركز بر عناصر رتوريكي و بررسي ساختار بلاغي آنهاست. يافتهها نشان ميدهند كه لوگوس، با استدلالهاي صريح و شواهد روشن، ذهن كارگزاران را به پذيرش حقيقت هدايت ميكند و خطاها را آشكار ميسازد که نمونه آن در دعوت مستدل شریح به بازنگری خطا در نامه امام روشن است. اتوس، با تكيه بر اعتبار اخلاقي و لحن خيرخواهانه امام، اعتماد مخاطب را جلب و او را به اصلاح رفتار ترغيب ميكند؛ همچنانکه تکیه بر اعتبار اخلاقی امام در نصایح مشفقانه به عثمان بن حنیف موجب اعتمادسازی میگردد. پاتوس، با تصويرسازيهاي عاطفي، حس شرم و مسئوليت را برميانگيزد و وجدان را بيدار ميكند.؛ مانند هشدار امام به مرگ در نامه به مصقله که وجدان او را تحت تأثیر قرار میدهد. در مجموع تعادل اين عناصر، كلام را به ابزاري قدرتمند براي اقناع و اصلاح تبديل كرده است. در نهايت، اين نامهها فراتر از متون ديني، نمونهاي جهاني از بلاغت اقناعي هستند كه با پيوند منطق، اعتبار و احساس، درسهايي ماندگار در عدالت و مديريت ارائه ميدهند و الگويي براي گفتمان اصلاحي و ترويج ارزشهاي اخلاقي در جهان معاصر فراهم ميكنند
علمی - پژوهشی
Linguistics and the language of hadiths in Nahj al-Balaghah
رسول بلاوی؛ علی حزابی زاده
چکیده
نظریه افعال گفتاری جان سرل از مهمترین نظریههای زبانشناسی کاربردی است که به بررسی پیوند میان زبان و کنش میپردازد و مقاصد پنهانِ ارتباطی را که فراتر از سطح آشکار سخناند، آشکار میسازد. این نظریه بر یک طبقهبندی پنجگانه از افعال گفتاری استوار است: اخباری، ترغیبی، تعهدی، عاطفی، و اعلامی؛ که چارچوبی دقیق برای تحلیل کارکردهای ...
بیشتر
نظریه افعال گفتاری جان سرل از مهمترین نظریههای زبانشناسی کاربردی است که به بررسی پیوند میان زبان و کنش میپردازد و مقاصد پنهانِ ارتباطی را که فراتر از سطح آشکار سخناند، آشکار میسازد. این نظریه بر یک طبقهبندی پنجگانه از افعال گفتاری استوار است: اخباری، ترغیبی، تعهدی، عاطفی، و اعلامی؛ که چارچوبی دقیق برای تحلیل کارکردهای خطابی و بررسی ابعاد موقعیتی متن فراهم میآورد. بر اساس این بنیان نظری، پژوهش حاضر در پی آن است که جلوههای رخداد گفتاری را در خطبههای جنگی امام علی (ع) بررسی کند؛ خطبههایی که نمونههای برجستهای از بیان حماسیاند و با استدلالهای عقلی و دلالتهای ضمنی، کارکردهای بلاغی و ارتباطی متنوعی را تحقق میبخشند. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و با بهرهگیری از ابزارهای نوین تحلیل کاربردشناختی، شواهدی از نهجالبلاغه را متناسب با بافت موقعیتی و کارکردی آنها تحلیل کرده است تا مقاصد امام علی (ع) در گفتمان جنگی و شیوههای تأثیرگذاری و اقناع او را در متن شرایط جنگ و فضای نزاع روشن سازد. نتایج نشان میدهد که خطبههای جنگی امام علی (ع) از تراکم بالای کاربردهای گفتاری برخوردار است و توانایی کمنظیری در بهرهگیری از افعال گفتاری برای تحقق مقاصد ارتباطی و تأثیری عمیق دارد؛ امری که با مقام جهاد، دعوت، و زیباییشناسی خطابهای مبتنی بر صدق، وضوح و استدلال سازگار است.
علمی - پژوهشی
فرشته چمنی؛ محمدهادی امین ناجی؛ ناصر محمدی
چکیده
این پژوهش با روش تحلییلی، توصیفی و ارزیابی بر آن است با بررسی قلمرو و گستردگی علم امام از نظر متکلمین و همچنین معتقدین به نظریه علمای ابرار، و سپس آموزههای امیرالمؤمنین (ع)، بر این نکته تأکید کند که امام به اذنالله به تمامی علوم، منجمله علم به همه اسرار و بواطن افراد و همه زبانها و لغات، حتی زبان پرندگان و حیوانات اشراف دارد مگر ...
بیشتر
این پژوهش با روش تحلییلی، توصیفی و ارزیابی بر آن است با بررسی قلمرو و گستردگی علم امام از نظر متکلمین و همچنین معتقدین به نظریه علمای ابرار، و سپس آموزههای امیرالمؤمنین (ع)، بر این نکته تأکید کند که امام به اذنالله به تمامی علوم، منجمله علم به همه اسرار و بواطن افراد و همه زبانها و لغات، حتی زبان پرندگان و حیوانات اشراف دارد مگر علوم خاصی که در نزد خداست و برخی در زمان خودش در خزینه علم امام قرار میگیرد. در این پژوهش همچنین تلاش شده مطالبی در مورد علم تام شأنی و محدودیت در قلمرو علوم ذاتی ذکر شود که با قضاوتی واقعبینانه پس از بیان وجوه آن، نظریه شأنی بودن علم امام تقویت خواهد شد.
علمی - پژوهشی
A study of governmental and social structures in Nahj al-Balaghah
حیدر علی فلیح؛ پرویز احمدزاده هوچ؛ علی صیادانی
چکیده
بر اساس دیدگاه جان لانگشو آستین، ساختارهای ندایی، امری و دعایی افعال کلامی اجرایی هستند که فراتر از انتقال معنا، تأثیر مستقیمی بر گویندهی مخاطب میگذارند؛ مانند تشویق، درخواست یاری یا فراخواندن برای دستیابی به هدفی ارتباطی مشخص. بر اساس این دیدگاه کارکردی (پراگماتیک) مبتنی بر نظریه افعال کلامی که توسط آستین پایهگذاری و بعدها ...
بیشتر
بر اساس دیدگاه جان لانگشو آستین، ساختارهای ندایی، امری و دعایی افعال کلامی اجرایی هستند که فراتر از انتقال معنا، تأثیر مستقیمی بر گویندهی مخاطب میگذارند؛ مانند تشویق، درخواست یاری یا فراخواندن برای دستیابی به هدفی ارتباطی مشخص. بر اساس این دیدگاه کارکردی (پراگماتیک) مبتنی بر نظریه افعال کلامی که توسط آستین پایهگذاری و بعدها توسط سیرل توسعه یافت، اشکال «ندا»، «امر» و «دعاست» در خطبههای امیرالمؤمنین (علیه السلام) انتخاب شدهاند تا ساختار انجامدهنده (پرفورماتیو) این سبکها آشکار شود و کارکردهای کاربردی خطبهها مشخص گردد؛ چه از منظر تأثیرگذاری بر مخاطبان و چه از جنبه ساخت معنا در بافت دینی و خطابی. با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی كه بر سیزده خطبه که به صورت تصادفی انتخاب شده بودند، مشخص شد که ندا در سخنرانی دینی، ابزاری ارتباطی برای تقویت حضور ذهنی مخاطب است. از سوی دیگر، «امر» از محدوده وظیفه الزامآور خود فراتر رفته و شامل نصیحت، راهنمایی و هدایت دینی میشود؛ چیزی که گواه غنای ساختار کاربردی (تداولی) آن است. در مقابل، «دعا» بعدی ارتباطی و معنوی پیدا میکند که خطابهگو را هم با مخاطبان و هم با خالق پیوند میزند و بدینگونه، ویژگیهای اقناعی و عاطفی گفتمان را برجسته میسازد. تحلیل کاربردی (تداولی) نشان داد که خطبههای امام علی (ع) آگاهی زبانی عمیقی را آشکار میسازد که در آن افعال کلامی بهصورت هدمند برای ساخت گفتمانی استدلالی و تأثیرگذار بهکار گرفته شدهاند؛ گفتمانی که قادر است مخاطب را جذب کرده و او را از جنبههای شناختی و معنوی تحریک نماید. مطالعه به این نتیجه رسید که تحلیل این سبکهای زبانی در چارچوب نظریه افعال کلامی، در دستیابی به درکی دقیقتر از تعاملات ارتباطی در گفتمان دینی اسلامی در دوران اولیه آن کمک میکند و در همین حال، نقش محوری روش کاربردی (تداولی) را در کشف بُعد انجامدهنده (پرفورماتیو) زبان در متون سنتی برجسته میسازد.
علمی - پژوهشی
Linguistics and the language of hadiths in Nahj al-Balaghah
ابراهیم نامداری؛ جواد خانلری؛ ایوب امرائی
چکیده
نظرية گفتمان انتقادي، بافت متني را در كنار عوامل بيروني دخيل در توليد متن (بافت موقعيّتی) تحلیل می كند. در اين ميان چگونگي بازنمايي تقابل هاي گفتماني در متون تاريخي يكي از مهم ترين مباحث نظرية تحليل گفتمان انتقادي است. خطبه ها با توليد شفاهي و انعكاس واقعي ارزش هاي حاكم بر جامعه، نقش مهمّي در تقويّت يا تضعيف گفتمان ايفاء مي كنند. برّرسي ...
بیشتر
نظرية گفتمان انتقادي، بافت متني را در كنار عوامل بيروني دخيل در توليد متن (بافت موقعيّتی) تحلیل می كند. در اين ميان چگونگي بازنمايي تقابل هاي گفتماني در متون تاريخي يكي از مهم ترين مباحث نظرية تحليل گفتمان انتقادي است. خطبه ها با توليد شفاهي و انعكاس واقعي ارزش هاي حاكم بر جامعه، نقش مهمّي در تقويّت يا تضعيف گفتمان ايفاء مي كنند. برّرسي خطبه هاي حضرت علي (ع) در جريان خلافت و بيعت عمومي مردم با ايشان پس از پيامبر اکرم (ص)، مي تواند چرايي تقابل گفتمان علوي با گفتمان هاي حاكم بر جامعه را تبيين نمايد. بعد از رحلت پیامبر اکرم (ص)، باور به خلافت انتخابی به گفتمان غالب مبدّل می شود؛ درحالی که مستندات روایی امامت و خلافت منصوص در جوامع روایی شیعه و اهل سنّت ذکر شده است و دانشمندان اسلامی به آن اذعان کرده اند. این تحقیق با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر نهج البلاغه، به برّرسی و تحلیل گفتمان انتقادی سخنان حضرت علی (ع) در خطبه های آن در باب مفهوم خلافت می پردازد. نتيجة بحث نشان مي دهد که حضرت علی (ع) به عنوان وصی و خلیفه بر حق نبی مکرّم اسلام محور خطابه و سخنان خود در نهج البلاغه را، بازتوليد گفتمان حق در مقابل باطل قرار داده اند و با بهره گیری از ساختارهای زبانی و ایدئولوژیکی در انتقاد از گفتمان های حاکم، درصدد بازتولید گفتمان نبوی در امر وصایت و ولایت می باشد.
