نوع مقاله : علمی - پژوهشی
نویسندگان
1 associated professor of quranic science and hadith of ayatollah brujerdi university
2 الأستاذ المساعد قسم اللغة العربیة وآدابها جامعة بیام نور، طهران، إیران
3 الأستاذ المشارک قسم العلوم القرآنیة و الحدیث جامعة آیة الله بروجردي، بروجرد، إیران
چکیده
نظرية گفتمان انتقادي، بافت متني را در كنار عوامل بيروني دخيل در توليد متن (بافت موقعيّتی) تحلیل می كند. در اين ميان چگونگي بازنمايي تقابل هاي گفتماني در متون تاريخي يكي از مهم ترين مباحث نظرية تحليل گفتمان انتقادي است. خطبه ها با توليد شفاهي و انعكاس واقعي ارزش هاي حاكم بر جامعه، نقش مهمّي در تقويّت يا تضعيف گفتمان ايفاء مي كنند. برّرسي خطبه هاي حضرت علي (ع) در جريان خلافت و بيعت عمومي مردم با ايشان پس از پيامبر اکرم (ص)، مي تواند چرايي تقابل گفتمان علوي با گفتمان هاي حاكم بر جامعه را تبيين نمايد. بعد از رحلت پیامبر اکرم (ص)، باور به خلافت انتخابی به گفتمان غالب مبدّل می شود؛ درحالی که مستندات روایی امامت و خلافت منصوص در جوامع روایی شیعه و اهل سنّت ذکر شده است و دانشمندان اسلامی به آن اذعان کرده اند. این تحقیق با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر نهج البلاغه، به برّرسی و تحلیل گفتمان انتقادی سخنان حضرت علی (ع) در خطبه های آن در باب مفهوم خلافت می پردازد. نتيجة بحث نشان مي دهد که حضرت علی (ع) به عنوان وصی و خلیفه بر حق نبی مکرّم اسلام محور خطابه و سخنان خود در نهج البلاغه را، بازتوليد گفتمان حق در مقابل باطل قرار داده اند و با بهره گیری از ساختارهای زبانی و ایدئولوژیکی در انتقاد از گفتمان های حاکم، درصدد بازتولید گفتمان نبوی در امر وصایت و ولایت می باشد.
کلیدواژهها
موضوعات
)