نوع مقاله : علمی - پژوهشی
نویسنده
دانشیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران
چکیده
با توجه به چالشهای متعدد موجود در ترجمه متون از هر نوع، به ویژه ادبیات مذهبی، نقد کیفی محصول ترجمه شده جایگاه ویژهای در مطالعات ادبی دارد. روش ترجمه متون به زبان دیگر و حفظ اثربخشی آنها همواره دغدغه اصلی مترجمان و منتقدان بوده است، زیرا هیچ متنی را نمیتوان بدون تغییر به زبان مقصد ترجمه کرد. این امر به ویژه در ترجمه متون مذهبی اهمیت دارد. بدون شک، هر ترجمهای ویژگیهای مثبت و منفی دارد و کیفیت ترجمه به این ویژگیها بستگی دارد. نظریههای متعددی برای تعیین سطح کیفی متون ترجمه شده وجود دارد که اغلب در تلاش برای دستیابی به یک ترجمه کامل و مطلوب هستند. این تلاشها و ارزیابیها به پیشرفت در ترجمه کمک میکنند. نظریه ارزیابی کیفیت ترجمه کارمن والرو گارسس (1994) در تعیین سطح کیفی ترجمهها مؤثر است زیرا معیارهای کیفی برای متون ترجمه شده را در اختیار دارد. این مدل شامل چهار سطح ارزیابی ترجمه است: سطح معنایی-واژگانی، سطح نحوی-ریختشناسی، سطح بلاغی-کارکردی و سطح سبکی-عملی. هر یک از این سطوح زیرگروههای خاصی دارند که متون ترجمه شده بر اساس آنها ارزیابی میشوند. این مقاله با هدف نقد ترجمه فارسی استاد جعفر شهیدی از خطبه ۱۹۰ نهج البلاغه، صرفاً با تمرکز بر جنبههای معنایی و واژگانی آن، نگاشته شده است. یافتهها نشان میدهد که ترجمه شهیدی از این خطبه منتخب، مخاطبمحور و هدفمحور است و رضایت مخاطب هدف را در اولویت قرار میدهد. بر اساس رویکردهای مثبت، منفی و خنثی مطرحشده در مدل گارسس، نتایج نشان میدهد که ترجمه شهیدی محتوامحور است و مرتباً معانی کلمات امام علی (ع) را تفسیر و بسط میدهد. او گاهی از تکنیکهای مثبتی مانند تعریف، بسط دستوری و نقل قول استفاده میکند. با این حال، ترجمه او جنبههای منفی از جمله حذف و اختصار را نیز نشان میدهد که از کیفیت آن میکاهد. این امر تا حد زیادی به حذف مکرر افعال توسط شهیدی در ترجمه فارسی نسبت داده میشود. این امر به دلیل سبک و رویکرد بلاغی شهیدی و همچنین تعهد او به حفظ قافیه، موسیقیایی و زیباییشناسی زبان مقصد است. این مقاله امکان نقد و ارزیابی ترجمه شهیدی را از منظر مؤلفههای معنایی-واژگانی مدل گارسس نشان میدهد. از آنجا که ویژگیهای مثبت این ترجمه بیشتر از ویژگیهای منفی آن است، این ترجمه به اندازه کافی قابل قبول تلقی شده است.
کلیدواژهها
)