نوع مقاله : علمی - پژوهشی
نویسندگان
1 استاديار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ايران
2 استادیار گروه زبان و ادبیات عرب دانشگاه شهید چمران اهواز، ایران
3 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
چکیده
تحلیل گفتمان انتقادی به عنوان یک رویکرد جدید در زبان‌شناسی، به بررسی جنبة اجتماعی و رابطه میان جامعه و زبان در متن می پردازد. این رویکرد، علاوه بر داده‌ها و اطلاعات زبانی، به موضوعات مؤثر بر شکل‌گیری گفتمان مانند ایدئولوژی، زمینه موقعیت و بینامتنیت نیز می‌پردازد و گفتمان را در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین، مورد بررسی و تحلیل انتقادی قرار می‌دهد. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی بر آن است تا نامه بیست و هشتم نهج‌البلاغه را در پرتو الگوی مزبور بررسی کند تا ایدئولوژی، گفتمان و معانی نهفته در متن را آشکار سازد. از مهم‌ترین یافته‌های پژوهش حاضر این است که واژگان در سطح توصیف، تصویر اولیه گفتمان را ترسیم می‌کنند و نشان می‌دهند که گفتمانی دینی، ماهیتی سیاسی دارد؛ زیرا ارزش تجربی واژگان موجود در متن، رنگ و بوی دینی سیاسی دارد. برخی واژگان، نشان از حضور دو طبقه متفاوت در جامعه دارد. در سطح تفسیر، نیز مجموعه‌ای از شواهد از طریق نقد گفتمان به دست آمده است. این شواهد، تعارض‌های موجود در جامعه‌ای را که گفتمان محصول آن است، آشکار می‌کند. ضمن اینکه گفتمان موجود در متن، دارای ریشه‌ها و اصولی دارد که در به وجود آمدن آن تأثیرگذار بودند. در سطح تبیین، نویسنده متن، به دنبال تغییر ایدئولوژی غلطی است که در جامعه رواج پیدا کرده است.
کلیدواژه‌ها
)