نوع المستند : المجلة العلمية البحوثية

المؤلفون

• رضوان نجفی ¹
• کتایون نصیری ²
• سیدمحمدرضا محمودپناهی ³

¹ حاصل على درجة الدكتوراه في الفلسفة الإسلامية وعلم الكلام، ومحاضر في جامعة كرج آزاد، إيران.

² كاتيون نصيري، طالب دكتوراه في نهج البلاغة (العلوم العلوية) في جامعة بايام نور، جنوب طهران

³ محمد رضا محمود بناهي، أستاذ مساعد، قسم الدراسات الإسلامية، كلية اللاهوت، جامعة بيام نور، طهران، إيران

المستخلص

يُعدّ الاختيار الحكيم والمتبصّر بين السلم أو الاتفاق أو الصراع والجهاد المبدأَ الأبرز في سلوك الإمام علي (عليه السلام) وفي واقعيته الأخلاقية؛ إذ تكشف الطريقة التي تعامل بها أمير المؤمنين علي (عليه السلام) مع هؤلاء الأفراد وأصحاب الآراء المخالفة عن ميله العميق نحو السلام والتسامح والتعايش السلمي. ومع ذلك، فهذا لا يعني أنَّ حضرته كان يتصرف دائمًا وفقًا لهذا المبدأ الوحيد عند مواجهة الأعداء؛ بل على العكس، فكلما كُشفت مؤامرة للعدو، أو تأكدت انتهاكات للمعاهدات وأعمال عدوانية تهدد كيان الإسلام ذاته، كان يرد بحزم وحسم مطلقين، وهو نهجٌ متجذرٌ في السُّنة النبوية والقرآن الكريم. من المهام الجوهرية الملقاة على عاتق الحكام المسلمين، على سبيل المثال، اتخاذ موقف سليم وملائم في مواجهة التهديد الذي تشكله الحركات والأيديولوجيات التكفيرية. وتُعد حقبة إمامة أمير المؤمنين علي (عليه السلام) واحدةً من أكثر الفترات تعقيداً وصعوبةً في التاريخ الإسلامي المبكر؛ إذ تولى زمام القيادة والحكم في ظل ظروف بالغة القسوة والخطورة، متحملًا في سبيل ذلك مشاقَّ ومحنًا جسيمة. من منظور أمير المؤمنين علي (عليه السلام)، اكتسب تبني نهجٍ توجيهيٍّ تجاه الخصوم وتحليل تحركاتهم السياسية أهميةً خاصة؛ إذ تمحور الأمر حول أسلوب تعامله مع مختلف التيارات الفكرية والأيديولوجية، محققاً توازناً دقيقاً بين سماتٍ كالشهامة واللين والعفو والتعايش السلمي، وبين ضرورة الحزم والثبات والجهاد. تهدف الدراسة الحالية إلى بحث -من خلال منهجية نوعية وتحليلية- كيفية تعامل الإمام علي (عليه السلام) مع النخب والفئات المعارضة في المجتمع العربي، وتبيان مدى اتساق سلوكه مع مبادئ حقوق الإنسان.

الكلمات الرئيسية

• الواقعية
• نهج البلاغة
• الإمام علي (عليه السلام)
• المعارضون

عنوان المقالة [Persian]

رئالیسم اخلاقی در اندیشه امام علی(ع) در مواجهه با مخالفان با تاکید بر حقوق بشر

المؤلفون [Persian]

• رضوان نجفی ¹
• کتایون نصیری ²
• سیدمحمدرضا محمودپناهی ³

¹ دانش آموخته دکتری فلسفه و کلام اسلامی، مدرس دانشگاه ازاد کرج، ایران.

² کتایون نصیری، دانشجوی دکتری نهج البلاغه (علوم علوی) دانشگاه پیام نور تهران جنوب

³ محمدرضا محمودپناهی، استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

المستخلص [Persian]

مهمترین اصل در واقع‌گرایی در برخورد با دشمن، منطقی عمل کردن است، دعوت به آرامش، صلح، رعایت ادب و دعوت به گفت و گو است که این مهم در منش و گفتار امام علی علیه السلام بسیار به چشم می‌خورد. در اندیشه امام علی(علیه السلام) پیوند عقلانیت با واقع‌نگری و همچنین سازگاری آن با آرمانخواهی مورد پذیرش قرار گرفته و از نگرش یکسویه و انحصارگرایانه در این زمینه اجتناب شده است. بدین جهت، نحوه مواجهه و چگونگی جمع «آنچه هست» و «آنچه باید، باشد»، مسأله‌ای است که تأثیر آن در مشروعیت و مشارکت اجتماعی در پیوند با انسجام‌بخشی جامعه حائز اهمیت است. حضرت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) حدود 5 سال حاکمیت جهان اسلام را عهده‌دار بودند و لذا روش حاکمیت‌شان، نه تنها منشور حقوق بشر، که دایره‌المعارف روش حاکمیت در هر عصر و زمانی است و از آن جا که دوران ایشان مصادف با ظهور احزاب، فرقه‌‌ها، اندیشه‌‌ها و تفکرات مختلف بسیاری است، الگوی برخورد ایشان با تمام اقشار جامعه و حتی دشمنان حضرت (علیه السلام)، نقشه‌ی راهی پیش روی حاکمان دوران پرطمطراق افکار و اندیشه‌‌ها نهاده است. در این پژوهش که شیوه آن انجام تحلیل مضمون، به بیان واقع‌نگری در اندیشه‌ی اجتماعی امیرالمؤمنین (علیه السلام) در برخورد با دشمن با رویکرد اخلاقی می‌پردازد. همچنین به این سؤال پاسخ داده شد که رویکرد اخلاقی در اندیشه اجتماعی امام علی (علیه‌السلام)، در اهمیت واقع‌نگری در برخورد با دشمنان چگونه بوده است. این پژوهش برآن است که به واقع‌گرایی برخورد با دشمن را در سیره و گفتار امام علی (علیه‌السلام)، در نهج‌البلاغه نشان دهد.

الكلمات الرئيسية [Persian]

• امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)
• نهج‌البلاغه
• واقع‌نگری
• اندیشه‌اجتماعی
• رویکرد اخلاقی