نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

• ابوالقاسم جعفری ¹
• علی حسین زاده ²
• فریبرز صدیق ارفعی ³

¹ دانشجوی دکترای علوم و معارف نهج البلاغه، دانشگاه کاشان، ایران

² استادیار و عضو هیأت علمی، گروه فقه و اصول، دانشگاه کاشان، ایران

³ دانشیار و عضو هیأت علمی دانشگاه کاشان، ایران

چکیده

در برداشت‌های رایج، نخبگی بیشتر به توانایی‌های ذهنی، تخصص‌های فنی یا شایستگی‌های مدیریتی اطلاق می‌شود؛ اما این دیدگاه به تنهایی برای پاسخگویی به مسئلۀ رهنمون‌سازی و پیشرفت جامعه کافی نیست. این موضوع، لزوم بازنگری در مفهوم نخبگی را در چارچوب دانشی اسلام، به‌ویژه در معارف علوی، روشن می‌سازد؛ زیرا در این منظومه، نخبگی تنها به توانمندی علمی محدود نمی‌شود، بلکه با مسئولیت الهی و نقش‌آفرینی در اصلاح و هدایت جامعه پیوند می‌یابد. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف تبیین «الگوی نخبگی الهیِ مسئولانه در معارف علوی» انجام شده است. این پژوهش با رویکرد کیفی و با بهره‌گیری از روش داده‌بنیاد انجام شده و داده‌های آن از گزاره‌های مرتبط با ویژگی‌ها و کارکردهای نخبگان در نهج‌البلاغه استخراج و از طریق فرایند کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که الگوی نخبگی در معارف علوی دارای ساختاری چهار ساحتی شامل بینش، گرایش، منش و کنش است که در آن مؤلفه‌هایی مانند توحیدمحوری و بصیرت اجتماعی در ساحت بینش، مسئولیت‌پذیری الهی و عدالت‌خواهی در ساحت گرایش، فضایل اخلاقی همچون تقوا و اخلاص در ساحت منش، و نقش‌های هدایت‌گرانه و اصلاحی در ساحت کنش سازمان می‌یابد و همگی حول مقولۀ مرکزی «نخبگی الهیِ مسئولانه در هدایت و تعالی جامعه» سامان پیدا می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

• "؛ نخبگی الهی"؛ نهج‌البلاغه"؛ معارف علوی"؛ الگوی چهارگانه"؛
• "؛ روش داده‌بنیاد"