نوع مقاله : علمی - پژوهشی
نویسنده
استادیار، گروه آموزشی فلسفه و کلام، پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق علیه السلام، قم، ایران
چکیده
با ظهور رویکردهای نوین امنیتی پس از جنگ سرد و تأکید مکتب کپنهاگ بر ابعاد هویتی و گفتمانی امنیت، تبیین الگویی بومی و دینی برای امنیت اجتماعی ضرورت یافته است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی مؤلفههای سازنده امنیت اجتماعی در الگوی حکمرانی علوی و تبیین نقش ایمان بهعنوان متغیر راهبردی در تحقق آن انجام شده است. این مطالعه با روش تحلیل محتوای کیفی و رویکرد توصیفی-تحلیلی با تمرکز بر نهج البلاغه و سایر کلمات امام علی(علیه السلام) صورت پذیرفته است. همچنین از منابع تفسیری و پژوهشهای معاصر در حوزههای مطالعات امنیتی و جامعهشناسی سیاسی بهعنوان منابع مکمل بهره گرفته شده است. یافتهها نشان میدهد امنیت اجتماعی در الگوی علوی ماهیتی درونزا و ایمانمحور دارد و بر چهار بُعد اصلی استوار است: بُعد ایمانی که در آن ایمان بهعنوان سپر شناختی، تولیدکننده اعتماد عمومی و کنترل درونی عمل میکند؛ بُعد هویتی که در آن امت دینی مرجع امنیت قرار گرفته و اخوت ایمانی و همسطحسازی فرهنگی، جامعه را در برابر گسستهای هویتی تابآور میسازد؛ بُعد فرهنگی که از مسیر آگاهیبخشی، مقابله با بدعت و فرهنگسازی دینی، امنیت را از طریق توانمندسازی شناختی تأمین میکند؛ و بُعد مشارکتی که نظارت همگانی، خیرخواهی متقابل و اعتماد عمومی، شهروندان را از مصرفکنندگان منفعل امنیت به تولیدکنندگان آن ارتقا میدهد. در این الگو، ایمان نه صرفاً یک باور فردی، بلکه متغیر راهبردی و زیرساختی است که امنیت اجتماعی را از سازهای بیرونی و تحمیلی به پدیدهای خودبسنده، پایدار و هویتساز تبدیل میکند و الگویی بومی برای حکمرانی اخلاقمحور و مشارکتگرا ارائه میدهد.
کلیدواژهها
)