نوع مقاله : علمی - پژوهشی
نویسندگان
1 کارشناس ارشد زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران
2 دکترای زبان و ادبیات عربی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
3 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
چکیده
نهجالبلاغه شامل خطبه‌ها، نامه‌ها و کلمات کوتاهی است که امام علی (ع) آن‌ها را سرشار از ظرافت‌های ادبی، تربیتی و اخلاقی نموده است. خطبه طاووس سرشار از گشتارهایی مانند حذف، افزایشی، جایگزینی، ترتیبی و حرکت‌های اعرابی طبق نظریه چامسکی است که ژرفساخت آن دارای دلالت‌های مختلفی است که در آن امام با سبک ادبی و عناصری که منجر به برانگیختن احساسات مخاطب می‌شود، او را در درک آفرینش طاووس و زیبایی آن با رنگ‌های متنوع آن در ژرفساخت برای رسیدن به عظمت خدا آفریننده‌ی بدیع یاری می‌رساند، در روساخت از طاووس و شگفتی‌های خلقت آن سخن می‌گوید. ضرورت و هدف تحقیق در این است که امام خطبه طاووس را سرشار از عناصر گشتاری از جمله حذف، اضافه، جایگزینی، ترتیب و حرکات دستوری نموده و روساخت را ابزاری برای زیرساخت قرار داده است. این مقاله خطبه طاووس امام علی (ع) را با رویکرد توصیفی - تحلیلی و با تکیه بر نظریه زایشی گشتاری نوام چامسکی بررسی می‌کند. نتایج نشان می‌دهد خطبه طاووس جهت بیان شگفتی‌های آفرینش طاووس و عظمت خالق آن، بازتاب‌دهنده نظریه چامسکی و عناصر گشتاری است. از بارزترین و پرکاربردترین گشتارها، گشتار حذف با حذف فاعل جهت تمرکز بر خود حدث برای نشان دادن شگفتی‌های آفرینش طاووس و عظمت خالق، و گشتار افزایشی با افزودن حروف ربط برای ایجاد هماهنگی، همخوانی بین جمله‌ها جهت زیبایی متن با استفاده مناسب از هرکدام گشتارها در جای مناسب خود و اشاره به زیبایی‌های آفرینش طاووس و با استفاده ماهرانه از عناصر بلاغی در خلال این گشتارها مانند تشبیه و استعاره به مثابه نوعی از تشبیه و استفاده ماهرانه و موفق از جمله‌های خبریه فعلیه در زمان ماضی یا حال به صورت تجدد و حدوث و استمرار و گاه با استفاده از جمله‌های اسمیه برای نشان دادن دوام و پیوستگی، که در آن امام اسم را به عنوان مبتدا و محور کلام و توجه مطرح می‌کند، است. بنابراین خطبه سرشار از تشبیه و استعاره است و روساخت و ژرفساخت با یکدیگر هماهنگ هستند، به‌گونه‌ای که روساخت تصویر گویایی از ژرفساخت است.
کلیدواژه‌ها
)