نوع مقاله : علمی - پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی دکترای علوم قرآن و حدیث (گروه علمی الهیات و معارف اسلامی)، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران
2 گروه معارف اسلامی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
3 گروه علوم قرآن و حدیث، واحد تویسرکان، دانشگاه آزاد اسلامی. تویسرکان، ایران.
چکیده
این پژوهش با هدف پر کردن شکاف میان نظر و عمل در عرصه تربیت دینی و ارائه الگویی کاربردی و نظام‌مند، به طراحی مدل مفهومی «تربیت میدان‌محور» مبتنی بر آموزه‌های تربیتی نهج‌البلاغه پرداخته است. این تحقیق از نوع کیفی و با روش تحلیلی-تفسیری و رویکرد استنباط نظام‌مند انجام شد. داده‌های موردنیاز از طریق تحلیل محتوای خطبه‌ها، نامه‌ها و کلمات قصار نهج البلاغه، همراه با مراجعه به تفاسیر و شروح معتبر آن گردآوری شد. فرآیند تحلیل با استفاده از راهبرد کدگذاری نظری در چارچوب تحلیل مضمون در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام گرفت. به‌منظور افزایش اعتبار یافته‌ها، از مثلث سازی منابع شامل متون اسلامی مرتبط و نیز یافته‌های روانشناسی تربیتی معاصر استفاده شد. برآیند پژوهش، طراحی الگوی پنج لایه تربیت میدان‌محور بود که لایه‌های آن عبارت‌اند از: مبانی انسان‌شناختی (فطرت، کرامت، اختیار)، اصول راهبردی (عقلانیت عملی، عدالت، مسئولیت‌پذیری، صبر، توکل)، ساخت‌های تربیتی (فردی، اجتماعی، فرهنگی)، روش‌های اجرایی (شناختی، عاطفی، عملی) و مراحل فرآیندی (بینش آفرینی تا تثبیت). این الگو بر عمل آگاهانه در بستر واقعی زندگی تأکید دارد. روش کاربست الگو در تحلیل موقعیت عینی (مواجهه با زورگویی در مدرسه)، قابلیت اجرایی و شکل استفاده از الگو را نمایان ساخت. مدل ارائه شده با ایجاد پیوندی نظام‌مند بین مبانی نظری و برنامه‌های عملی، گامی در جهت کاهش شکاف موجود است. نوآوری اصلی آن در عمل‌محوری ساختاریافته، تلفیق بین‌رشته‌ای و قابلیت اجرا در سطوح مختلف تربیتی است. این چارچوب می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی در راستای پرورش انسان‌های مؤمن، مسئول و اثرگذار فراهم آورد.
کلیدواژه‌ها
)