نوع المستند : المجلة العلمية البحوثية
المؤلفون
1 طالب دكتوراه في علوم القرآن والحديث (قسم اللاهوت والدراسات الإسلامية)، فرع همدان، جامعة آزاد الإسلامية، همدان، إيران
2 قسم الدراسات الإسلامية، جامعة بوعلي سينا، همدان، إيران
3 قسم علوم القرآن والحديث، فرع تويسركان، جامعة آزاد الإسلامية. تويسركان، إيران.
المستخلص
هدفت هذه الدراسة إلى سد الفجوة بين النظرية والتطبيق في التربية الدينية من خلال تصميم نموذج مفاهيمي عملي ومنهجي للـ «التربية الميدانية» استنادًا إلى التعاليم التربوية في نهج البلاغة، أجري هذا البحث النوعي باستخدام المنهج التحليلي-التفسيري مع نهج استنباطي منهجي. تم جمع البيانات اللازمة من خلال تحليل محتوى خطب ورسائل وكلمات نهج البلاغة، مع الرجوع إلى شروحه وتفاسيره المعتبرة. تمت عملية التحليل باستخدام إستراتيجية الترميز النظري في إطار التحليل الموضوعي على ثلاث مراحل: الترميز المفتوح، والمحوري، والانتقائي. ولتعزيز مصداقية النتائج، تم استخدام تثليث المصادر الذي يشمل النصوص الإسلامية ذات الصلة ونتائج علم النفس التربوي المعاصر. تمخض البحث عن تصميم نموذج خماسي الطبقات للتربية الميدانية. تتكون طبقاته من: الأسس الأنثروبولوجية (الفطرة، الكرامة، الاختيار)، المبادئ الإستراتيجية (العقلانية العملية، العدالة، المسؤولية، الصبر، التوكل)، المجالات التربوية (الفردي، الاجتماعي، الثقافي)، الأساليب التنفيذية (المعرفية، الوجدانية، العملية)، ومراحل العملية (خلق البصيرة حتى الثبات). يؤكد هذا النموذج على الفعل الواعي في سياق الحياة الواقعية. وأظهر تطبيق النموذج في تحليل موقف عملي (مواجهة التنمر في المدرسة) قابليته للتطبيق وكيفية استخدامه. النموذج المقترح، من خلال إنشاء رابطة منهجية بين الأسس النظرية والبرامج العملية، يعد خطوة نحو تقليل الفجوة القائمة. تكمن أهم إبداعاته في نهجه المنظم الموجه نحو الفعل، والتكامل بين التخصصات، وقابليته للتطبيق على مستويات تربوية مختلفة. يمكن أن يشكل هذا الإطار أساسًا لوضع السياسات والتخطيط بهدف تنشئة أفراد مؤمنين، مسؤولين، مؤثرين.
الكلمات الرئيسية
عنوان المقالة [Persian]
مدل مفهومی «تربیت در میدان عمل» با محوریت مبانی و اصول تربیتی نهج‌البلاغه
المؤلفون [Persian]
- محمد صالح جباری 1
- مصطفی رستمی 2
- فاطمه شرعیاتی 3
1 دانشجوی دکترای علوم قرآن و حدیث (گروه علمی الهیات و معارف اسلامی)، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران
2 گروه معارف اسلامی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
3 گروه علوم قرآن و حدیث، واحد تویسرکان، دانشگاه آزاد اسلامی. تویسرکان، ایران.
المستخلص [Persian]
این پژوهش با هدف پر کردن شکاف میان نظر و عمل در عرصه تربیت دینی و ارائه الگویی کاربردی و نظام‌مند، به طراحی مدل مفهومی «تربیت میدان‌محور» مبتنی بر آموزه‌های تربیتی نهج‌البلاغه پرداخته است. این تحقیق از نوع کیفی و با روش تحلیلی-تفسیری و رویکرد استنباط نظام‌مند انجام شد. داده‌های موردنیاز از طریق تحلیل محتوای خطبه‌ها، نامه‌ها و کلمات قصار نهج البلاغه، همراه با مراجعه به تفاسیر و شروح معتبر آن گردآوری شد. فرآیند تحلیل با استفاده از راهبرد کدگذاری نظری در چارچوب تحلیل مضمون در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام گرفت. به‌منظور افزایش اعتبار یافته‌ها، از مثلث سازی منابع شامل متون اسلامی مرتبط و نیز یافته‌های روانشناسی تربیتی معاصر استفاده شد. برآیند پژوهش، طراحی الگوی پنج لایه تربیت میدان‌محور بود که لایه‌های آن عبارت‌اند از: مبانی انسان‌شناختی (فطرت، کرامت، اختیار)، اصول راهبردی (عقلانیت عملی، عدالت، مسئولیت‌پذیری، صبر، توکل)، ساخت‌های تربیتی (فردی، اجتماعی، فرهنگی)، روش‌های اجرایی (شناختی، عاطفی، عملی) و مراحل فرآیندی (بینش آفرینی تا تثبیت). این الگو بر عمل آگاهانه در بستر واقعی زندگی تأکید دارد. روش کاربست الگو در تحلیل موقعیت عینی (مواجهه با زورگویی در مدرسه)، قابلیت اجرایی و شکل استفاده از الگو را نمایان ساخت. مدل ارائه شده با ایجاد پیوندی نظام‌مند بین مبانی نظری و برنامه‌های عملی، گامی در جهت کاهش شکاف موجود است. نوآوری اصلی آن در عمل‌محوری ساختاریافته، تلفیق بین‌رشته‌ای و قابلیت اجرا در سطوح مختلف تربیتی است. این چارچوب می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی در راستای پرورش انسان‌های مؤمن، مسئول و اثرگذار فراهم آورد.
الكلمات الرئيسية [Persian]
- تربیت میدان‌محور
- الگوی مفهومی تربیت
- نهج البلاغه
- عمل‌گرایی تربیتی
- عقلانیت عملی
)