نوع المستند : المجلة العلمية البحوثية
المؤلفون
1 استادیار،گروه زبان وادبیات عرب، دانشگاه پیام نور،تهران،ایران
2 استادیارو عضو هیئت علمی گروه زبان وادبیات عربی، دانشگاه ولی عصر(ع) رفسنجان
المستخلص
اشتهر الإمام علي (ع) ببلاغته وفصاحته في الأدب العربي. الخطب التي ألقاها الإمام علي (ع) هي أکثر الخطب العربیة بلاغةً وصدقاً وجمالاً. أمّا الإیقاع فهو سمة الخطب الغالبة وجوهره الغني الذي یجعل النفوس تواقین إلیه والآذان ناشطین لسماعه. تقوم الدراسة المدروسة ضمن المنهج الوصفي-التحلیلي وعلی ضوء آراء الخطاب سیمیوطیقي بمعالجة المستویین العاطفي والمعرفي في خطبة الجهاد. أمّا الغرض الرئیس لتحلیل سیمیوطیقي لخطبة «الجهاد» هو تحلیل الدلالات التوتریة في عملیة انتقال المعنی مِن الدلالات الإیقاعیة إلی الدلالات التضمینیة وتقطیع الوحدات الخطابیة إلی الوحدات الصغری للکشف عن المفاهیم الجدیدة في الخطبة. وأمّا ما اهتدت إلیه من النتائج فـتشتمل علی أنَّ عملیة انتقال المعنی تؤدي إلی ظهور دلالات تناقضیة، تضمینیة وتضادّیة مِن الإیقاعات الناتجة في خطبة «الجهاد» وأهمّها: الإیقاع الناتج من المقاطع الصوتیة والإیقاع الناتج من الأصوات المجهورة والمهموسة والشدیدة والرخوة. إنّ معظم الأصوات في الخطبة المذکورة تعتبر من الأصوات المجهورة والأصوات الشدیدة التي تعبّر عن سیاق الخطبة والإیقاع الذي ینتج عن المقاطع الصوتیة یبرهن علی ظاهرة «الإهمال» التي تؤدي إلی «الغفلة» تدلّ علی النماذج الصعودیة والنزولیة والتقدّمیة خلال الإیقاعات الناتجة.
الكلمات الرئيسية
عنوان المقالة [Persian]
بررسی نشانه معناشناسی ضرب‌آهنگ در خطبه «جهاد» از منظر گفتمان نشانه-معناشناسی
المؤلفون [Persian]
- لیلا قنبری 1
- سمیرا حیدری راد 2
1 استادیار،گروه زبان وادبیات عرب، دانشگاه پیام نور،تهران،ایران
2 ستادیارو عضو هیئت علمی گروه زبان وادبیات عربی، دانشگاه ولی عصر(ع) رفسنجان
المستخلص [Persian]
امام علی (ع) به بلاغت و فصاحت در ادبیات عرب شهرت دارد. خطبه‌هایی که از ایشان نقل شده، از بلیغ‌‌ترین، درست‌ترین و زیباترین خطبه‌های عربی به شمار می‌آیند. ضرب آهنگ، ویژگی غالب خطبه‌ها و جوهره غنی آن‌هاست؛ جوهری که دل‌ها را مجذوب و گوش‌ها را مشتاق شنیدن می‌کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه آرای گفتمان نشانه معناشناسی، به بررسی دو سطح فشاره‌ای و گستره‌ای شدید و کند در خطبه جهاد می‌پردازد. هدف اصلی تحلیل نشانه‌معناشناسی خطبه «جهاد»، واکاوی دلالت‌های تنشی در فرایند انتقال معنا از دلالت‌های ریتمیک به دلالت‌های ضمنی و نیز خرد کردن واحدهای گفتمانی به واحدهای کوچک‌تر برای کشف مفاهیم تازه در خطبه است. بر اساس یافته‌ها، فرایند انتقال معنا به پدید آمدن دلالت‌های متناقض، ضمنی و تقابلی از ضرب آهنگ‌های موجود در خطبه «جهاد» می‌انجامد؛ مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از: ضرب آهنگ ناشی از مقاطع صوتی، و ضرب آهنگ ناشی از واج‌های مجهور، مهموس، شدید و کند. بیشتر واج‌ها در این خطبه از نوع مجهور و شدیدند که بافت خطبه را بازتاب می‌دهند. همچنین ضرب آهنگ حاصل از مقاطع صوتی، پدیده «اهمال» را آشکار می‌سازد؛ پدیده‌ای که به «غفلت» می‌انجامد و در ضرب‌آهنگ‌های به‌دست آمده، نمودهای صعودی، نزولی و افزایش را نشان می‌دهد.
الكلمات الرئيسية [Persian]
- گفتمان
- نشانه‌معناشناسی
- نهج‌البلاغه
- ضرب آهنگ تنشی
- خطبه جهاد
)