نوع المستند : المجلة العلمية البحوثية
المؤلفون
1 الأستاذ المشارك بقسم تاريخ وحضارة الأمم الإسلامية، جامعة بیام نور، طهران، إیران.
2 أستاذ مشارك، قسم الطب الإيراني، كلية الطب الإيراني والتكميلي، جامعة مشهد للعلوم الطبية، مشهد، إيران.
3 دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله (عج)، تهران، ایران
المستخلص
يُعدّ نهج البلاغة أحد النصوص التأسيسية في التراث الحديثي والحِكمي الإسلامي، وينطوي على قدرات معرفية بالغة في تبيين مختلف أبعاد حياة الإنسان، ولا سيما في مجال الصحة والوقاية من الأمراض. يهدف هذا البحث، من خلال مقاربة وصفية–تحليلية وبالاعتماد على منهج تحليل المحتوى النصّي، إلى دراسة مكوّنات الوقاية من المرض وتعزيز الصحة في نهج البلاغة. وتُظهر النتائج أنّ أمير المؤمنين عليًّا (عليه السلام) قد قدّم الوقاية من المرض ضمن منظومة شاملة تشمل: الرعاية الروحية (كالدعاء، والمراقبة، والأُنس بالله تعالى، وشكر النعمة)، والضبط السلوكي الذاتي (كالتقوى واجتناب الإفراط)، واعتماد نمط حياة متوازن في أبعاده البيولوجية والزمانية والبيئية، إلى جانب ضبط العوامل النفسية–الاجتماعية (كالحسد والغضب والحرص). كما يُنظر إلى المرض والعافية، من منظور التوحيد الأفعالي، بوصفهما مظهرين من مظاهر المشيئة الإلهية، بما ينعكس على النظرة الروحية للإنسان تجاه الصحة. كذلك تسهم حالة الانسجام بين قوى الإنسان الباطنية، بوصفها منظومة متكاملة، في أداء دور فاعل في حفظ الصحة، و تدلّ نتائج هذه الدراسة على أنّ تعاليم نهج البلاغة تقدّم نموذجًا متماسكًا وفعّالًا لدمج العناصر الروحية والسلوكية والبيئية في سبيل الارتقاء بالصحة الجسدية والروحية للإنسان؛ وهو نموذج يمكن الإفادة منه في سياسات الصحة داخل المجتمعات الإسلامية.
الكلمات الرئيسية
عنوان المقالة [Persian]
چارچوب سلامت و پیشگیری در نهج‌البلاغه: تحلیل محتوایی آموزه‌های معنوی، رفتاری و محیطی
المؤلفون [Persian]
- مهدی عبادی 1
- ملیحه متوسلیان 2
- سیامک مختاری 3
1 دانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
2 گروه طب سنتی ایرانی، دانشکده طب ایرانی و مکمل، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران
3 مرکز تحقیقات سلامت معنوی، پژوهشکده سبک زندگی، دانشگاه علوم پزشکی بقیة الله، تهران، ایران
المستخلص [Persian]
نهج‌البلاغه به‌عنوان یکی از متون بنیادین در میراث حدیثی و حکمی اسلام، واجد ظرفیت‌های قابل توجهی در تبیین ابعاد مختلف زندگی انسان، از جمله مقوله سلامت و پیشگیری از بیماری است. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی–تحلیلی و با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای متنی، به بررسی مؤلفه‌های پیشگیری از بیماری و ارتقای سلامت در نهج‌البلاغه پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) پیشگیری از بیماری را در قالب یک نظام جامع شامل مراقبت‌های معنوی (دعا، مراقبه، انس با خداوند، شکرگزاری)، خودکنترلی رفتاری (تقوا، پرهیز از افراط)، سبک زندگی متعادل در ابعاد زیستی، زمانی و محیطی، و نیز مهار عوامل روانی–اجتماعی (حسد، خشم، حرص) تبیین فرموده‌اند. همچنین از منظر توحید افعالی، بیماری و عافیت هر دو جلوه‌هایی از مشیّت الهی به‌شمار آمده و بر نگرش معنوی انسان نسبت به سلامت تأثیر می‌گذارند. هماهنگی قوای درونی انسان نیز به‌مثابه سامانه‌ای یکپارچه، نقش مؤثری در حفظ سلامت ایفا می‌کند. یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد که آموزه‌های نهج‌البلاغه، الگویی منسجم و کارآمد برای تلفیق عناصر معنوی، رفتاری و محیطی در جهت ارتقای سلامت جسمانی و معنوی انسان ارائه می‌دهند؛ الگویی که می‌تواند در سیاست‌گذاری‌های سلامت در جوامع اسلامی مورد بهره‌برداری قرار گیرد.
الكلمات الرئيسية [Persian]
- نهج‌البلاغه
- سلامت
- پیشگیری از بیماری
- مراقبت معنوی
- سبک زندگی
)