نوع المستند : المجلة العلمية البحوثية

المؤلفون

1 مدیر گروه معارف اسلامی پردیس های استان آذربایجان غربی

2 دبیر آموزش و پرورش

10.30473/anb.2026.73624.1441

المستخلص

این پژوهش با هدف بررسی زمینه‌ها، جریان‌های افراطی، آثار سوء و شیوه‌های برخورد امام علی(ع) با افراط‌گرایی سیاسی-اعتقادی در عصر حکومت ایشان انجام شده است. مسئله اصلی، آسیب‌های بنیادین افراط‌گرایی بر حکومت عدالت‌محور علوی است که ریشه در تعصبات قبیله‌ای، جهل دینی و قدرت‌طلبی دارد و به جنگ‌های داخلی و تضعیف امت اسلامی منجر گردید. پرسش کلیدی این است که چه عواملی موجب شکل‌گیری این جریان‌ها شد و چگونه می‌توان از بازتولید آن‌ها در جوامع اسلامی جلوگیری کرد؟ روش تحقیق، تحلیل توصیفی-تحلیلی مبتنی بر نهج‌البلاغه و شروح نهج البلاغه است. یافته‌ها نشان می‌دهد زمینه‌های افراط‌گرایی شامل تندخویی جاهلی، رفتار خشن خلفای پیشین و سطحی‌نگری دینی بود. جریان‌های افراطی پیش از خلافت مانند اصرار بر قتل عثمان و در دوران خلافت شامل پیمان‌شکنی اصحاب جمل، فریب معاویه، کج‌فهمی خوارج، تندروی یاران نزدیک و نگاه اطاعت مطلق، به تفرقه، انحراف مسلمانان و تضعیف حکومت انجامید. آثار سوء عبارتند از ایجاد فتنه‌های پی‌درپی، محرومیت از محبت الهی و شکست ظاهری حکومت علوی. در نتیجه، امام علی(ع) با تأکید بر اعتدال و خردگرایی، از گفتگو، آگاهی‌بخشی و مقابله نظامی برای مهار این جریان‌ها استفاده کرد. این الگو پیشنهاد می‌کند جوامع اسلامی با تقویت معرفت دینی عمیق، ترویج فرهنگ گفتگو و نظارت بر جریان‌های قدرت‌طلب، از افراط‌گرایی پیشگیری کنند.

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية

عنوان المقالة [Persian]

مصطفی سلیمانی اصل استادیار دانشگاه فرهنگیان امیر داداشی دبیر آموزش و پرورش

المؤلفون [Persian]

  • mostafa soleymaniasl 1
  • amir dadashi 2

1 هیات علمی دانشگاه فرهنگیان

2 Secretary of Education

المستخلص [Persian]

این پژوهش با هدف بررسی زمینه‌ها، جریان‌های افراطی، آثار سوء و شیوه‌های برخورد امام علی(ع) با افراط‌گرایی سیاسی-اعتقادی در عصر حکومت ایشان انجام شده است. مسئله اصلی، آسیب‌های بنیادین افراط‌گرایی بر حکومت عدالت‌محور علوی است که ریشه در تعصبات قبیله‌ای، جهل دینی و قدرت‌طلبی دارد و به جنگ‌های داخلی و تضعیف امت اسلامی منجر گردید. پرسش کلیدی این است که چه عواملی موجب شکل‌گیری این جریان‌ها شد و چگونه می‌توان از بازتولید آن‌ها در جوامع اسلامی جلوگیری کرد؟ روش تحقیق، تحلیل توصیفی-تحلیلی مبتنی بر نهج‌البلاغه و شروح نهج البلاغه است. یافته‌ها نشان می‌دهد زمینه‌های افراط‌گرایی شامل تندخویی جاهلی، رفتار خشن خلفای پیشین و سطحی‌نگری دینی بود. جریان‌های افراطی پیش از خلافت مانند اصرار بر قتل عثمان و در دوران خلافت شامل پیمان‌شکنی اصحاب جمل، فریب معاویه، کج‌فهمی خوارج، تندروی یاران نزدیک و نگاه اطاعت مطلق، به تفرقه، انحراف مسلمانان و تضعیف حکومت انجامید. آثار سوء عبارتند از ایجاد فتنه‌های پی‌درپی، محرومیت از محبت الهی و شکست ظاهری حکومت علوی. در نتیجه، امام علی(ع) با تأکید بر اعتدال و خردگرایی، از گفتگو، آگاهی‌بخشی و مقابله نظامی برای مهار این جریان‌ها استفاده کرد. این الگو پیشنهاد می‌کند جوامع اسلامی با تقویت معرفت دینی عمیق، ترویج فرهنگ گفتگو و نظارت بر جریان‌های قدرت‌طلب، از افراط‌گرایی پیشگیری کنند.

الكلمات الرئيسية [Persian]

  • نهج البلاغه
  • امام علی (ع)
  • افراط‌گرایی
  • خوارج
  • جریان‎های افراطی