نوع المستند : المجلة العلمية البحوثية

المؤلفون

• مهرناز گلی ¹
• الهه گلی ²

¹ استادیار گروه علوم و قرآن و حدیث دانشگاه سیستان و بلوچستان

² دانشگاه پیام نور

المستخلص

the Sermons of Jamal in Nahj al-Balagha: A Critical Analysis Based on Fairclough’s Model

Author: Mehrnaz Goli, Assistant Professor, Department of Qur’anic and Hadith Sciences, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran.Email: gol_m@theo.usb.ac.ir



Abstract:

This study explores the concept of fitna in Nahj al-Balagha, particularly in the sermons related to the Battle of Jamal, as a multi-layered discourse wherein Imam Ali (AS) confronts the distortion of truth, the deception of elites, and the false legitimization of power. The research employs Norman Fairclough’s Critical Discourse Analysis framework, analyzing the sermons on three levels: textual description, discourse interpretation, and social explanation. Findings reveal that Imam Ali (AS) utilized sensory metaphors, revelatory verbs, and semantic oppositions such as “truth/falsehood” and “religion/worldly interests” to transform language into a tool of resistance and exposure. At the discourse level, the sermons depict the Alawi discourse as a critical act challenging the legitimacy of oath-breakers and dismantling the semantic system of illegitimate power. On the social level, the study situates the phenomenon of fitna within the historical, tribal, and ideological contexts spanning from Saqifa to Jamal. Thus, Nahj al-Balagha demonstrates that language is not merely an expressive medium but a discursive act aimed at reforming political thought, exposing mechanisms of domination, and strengthening religious rationality.

Keywords: Nahj al-Balagha, Fitna, Critical Discourse Analysis, Fairclough, Sermon of Shiqshiqiya, Sermon 27, Battle of Jamal.

الكلمات الرئيسية

• Nahj al-Balagha
• Sedition
• Critical Discourse Analysis Shaqshaqiyah Sermon
• Sermon 27

الموضوعات الرئيسية

• معارف علوی متخذ از نهج البلاغه

عنوان المقالة [Persian]

بازنمایی گفتمان فتنه در خطبه‌های جمل نهج‌البلاغه: تحلیل انتقادی بر مبنای مدل فرکلاف

المؤلف [Persian]

• alahe goli ²

¹

² pnu

المستخلص [Persian]

چکیده



مفهوم فتنه در نهج‌البلاغه، به‌ویژه در خطبه‌های مرتبط با واقعهٔ جمل، بازتاب‌دهندهٔ گفتمانی چندلایه از سوی امام علی(ع) در مواجهه با تحریف حقیقت، فریب نخبگان و مشروعیت‌بخشی کاذب به قدرت است. این پژوهش با هدف واکاوی بازنمایی فتنه در دو خطبهٔ محوری نهج‌البلاغه ـ خطبه سوم (شقشقیه) و خطبه ۲۷ ـ با بهره‌گیری از الگوی تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف و در چارچوب سه سطح تحلیل (توصیف متن، تفسیر گفتمان و تبیین اجتماعی) انجام شده است. در سطح نخست، امام علی(ع) با استفاده از استعاره‌های حسی، افعال ماضی با بار افشاگرانه و تقابل‌های معنایی چون حق/باطل و دین/دنیا، زبان را به ابزاری کارآمد برای مقاومت و افشاگری تبدیل می‌کند. در سطح دوم، این خطبه‌ها گفتمان علوی را به‌مثابه کنشی انتقادی در نفی مشروعیت خواص بیعت‌شکن و فروپاشی نظام معنایی قدرت ترسیم می‌کنند. در سطح سوم نیز، زمینه‌های تاریخی، قبیله‌ای و ایدئولوژیک فتنه ـ از ماجرای سقیفه تا رخداد جمل ـ به‌عنوان بستر اجتماعی شکل‌گیری این گفتمان بررسی می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که زبان در نهج‌البلاغه صرفاً وسیلهٔ بیان نیست، بلکه کنشی گفتمانی با کارکرد اصلاح اندیشهٔ سیاسی، افشای سازوکار سلطه و تقویت عقلانیت دینی است. بر این اساس، نهج‌البلاغه می‌تواند الگویی توانمند برای تحلیل گفتمان‌های بحران‌زدهٔ سیاسی در سنت اسلامی به شمار آید.

الكلمات الرئيسية [Persian]

• نهج‌البلاغه
• فتنه
• تحلیل گفتمان انتقادی
• خطبه شقشقیه
• خطبه ۲۷