دراسات حدیثه فی نهج البلاغه

با همکاری مشترک دانشگاه پیام نور و انجمن علمی مطالعات نهج البلاغه ایران

شماره جاری

بر اساس شماره‌های نشریه

بر اساس نویسندگان

بر اساس موضوعات

نمایه نویسندگان

نمایه کلیدواژه ها

درباره نشریه

اهداف و چشم انداز

اعضای هیات تحریریه

اصول اخلاقی انتشار مقاله

بانک ها و نمایه نامه ها

پیوندهای مفید

پرسش‌های متداول

فرایند پذیرش مقالات

اطلاعات آماری نشریه

اخبار و اعلانات

همداستانی نهج‌البلاغه و رساله‌الحقوق در تبيين حقوق

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران

2 دانشجوي كارشناسي ارشد علوم قرآن و حديث

چکیده

آگاهی از حقوق فردی و اجتماعی انسان در مقابل خداوند، خویشتن و دیگران اعمّ از آدميان، اشیاء و پديده‌های هستی و نیز لزوم رعایت آن‌ها، از اهمیت بسزایی برخوردار است. نظر به اهميت اين موضوع و اثر‌گذاری ويژه‌ای كه مقارنه اين دو منبع روايي در تبيين اين جنبه از فرهنگ دينی و نيز رعايت اين تكاليف در جامعه می‌گذارد، پژوهش درباره آن ضرورت می‌يابد. هدف اين پژوهش كه به روش توصيفی تحليلی تدوين شده، بازخوانی و دسته‌بندی حقوق طرح شده در آن دو منبع روايی و نشان دادن نهج‌البلاغه به مثابه سندی پشتيبان برای رساله‌الحقوق است. مفهوم حق در «نهج‌البلاغه» و «رساله‌الحقوق» را می‌توان حاصل يكی از اين سه مفهوم دانست و بر اين اساس حقوق را دسته‌بندی كرد: صورت حقیقی امر در عالم واقع؛ برتري دارنده حق بر صاحب تکلیف در حوزه رفتار؛ وظایف معرفتی و شناختی نزد اهل تکلیف در حوزه بینش و نگرش. در نتيجه اين نگرش كلی، می‌توان انواع حقوق در اين دو منبع را به چهار دسته تقسيم كرد: حق خدا بر انسان؛ حق انسان بر خويشتن؛ حق ديگران بر انسان؛ حق اشیاء بر انسان. نتايج تحقيق نشان می‌دهد كه ميان نهج‌البلاغه و رساله‌الحقوق در بيان انواع حقوق رابطه تبيينی و تكميلی برقرار است و هر دو درصدد اصلاح نگرش و رفتار آحاد جامعه نسبت به رعايت حقوق همه پديده‌ها هستند؛ زیرا بازگشت همه حقوق به «حق الله» است و به‌كاربستن هر يك از آنها در مسير الهی اصلی‌ترين حق هر چيز دانسته شده است. افزون بر اين، استفاده از نهج‌البلاغه و رساله‌الحقوق به مثابه منابعي مطمئن در بيان حقوق از زاويه نگرش ديني، در جامعه بشری امروز ضرورت می‌يابد؛ زيرا با احتساب همه جوانب يك امر، برای هر پديده حقوق خاصی اعم از فعال و منفعل در نظر گرفته شده و همه اين‌ها جامعيت آموزه‌هاي اسلامي را نشان می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع
The Holy Quran
Ibn Faris, Ahmad ibn Faris; (1404 AH), “Mu'jam Maqayis al-Lughah” (Dictionary of Language Standards), Qom, published by the Islamic Advertising Office.
Iftikharzadeh, Mahmud Reza; (1388 SH), “Translation of the Book of Care for the Rights of God (The Rights of the Creator upon the Creature),” Tehran, Diba.
Al-Jawhari, Ismail ibn Hammad; (1368 SH), “Al-Sihah: Taj al-Lughah wa Sihah al-Arabiyyah” (The Correct: The Crown of Language and the Correct Arabic), Beirut, Tehran offset edition, Ahmad Abd al-Ghafur Attar edition.
Al-Ramzi al-Tabsi, Muhammad Hasan; (1386 SH), “Tafsil al-Huquq: A Narrative Commentary on the Treatise on Rights by Imam al-Sajjad (a.s.),” Mashhad, Yusuf Fatimah (s).
Ilahi Qomshahi, Mahdi; (1388 SH), “The Complete Sajjadiyyah with the Supplications of Fifteen and the Treatise on Rights by Imam al-Sajjad (a.s.),” Mashhad, Intizar Mehr.
Tamimi Amidi, Abd al-Wahid ibn Muhammad; (1410 AH), “Ghurar al-Hikam wa Durar al-Kalim,” Qom, Dar al-Kitab al-Islami.
Jafar Langroudi, Muhammad Jafar; (1346 SH), “Terminology of Law,” Tehran, Ganj Danesh.
Habibi, Salman, Shams al-Din Mutlaq, Mukhtar; (1394 SH), “The Biography of Imam Sajjad (a.s.), Sahifa Sajjadiyya and Treatise on Rights,” 1st ed., Tehran, Iran, Ahlul-Bayt World Assembly (peace be upon them).
Hurr Amili, Muhammad; (1414 AH), “A Detailed Explanation of the Means of the Shi'a to Attain the Issues of Islamic Law,” Qom, Ahlul-Bayt for the Revival of Heritage.
Hakim, Mundhir; (1385 SH), “Guides of Guidance,” Jalali, Abbas, Qom, Iran, Ahlul-Bayt World Assembly (peace be upon them).
Dashti, Muhammad; (1379 SH), “Translation of Nahj al-Balaghah of the Commander of the Faithful (a.s.), Qom, Mustafa.
Dashti, Muhammad; (1376 AH), "Farhang-e Ma'arif Nahj al-Balaghah", Qom, Iran: Amir al-Mu'minin (a.s.) Cultural Research Institute.
Dehkhoda, Ali Akbar; (1330 AH), "Loghatnameh Dehkhoda", Tehran: Tehran University Press.
Raghib Isfahani, Husayn ibn Muhammad; (1332 AH), "Al-Mufradat fi Gharib al-Qur'an", Tehran: Muhammad Sayyid Kilani Press.
Shushtari, Muhammad Taqi; (1376 AH), "Bahj al-Sabbaghah", Tehran, Iran: Amir Kabir Publishing House.
Tusi, Abu Ja'far Muhammad; (1364 AH), "Tahdhib al-Ahkam", 4th edition, Tehran, Iran: Dar al-Kutub al-Islamiyyah.
Kulayni, Muhammad ibn Ya'qub; (1429 AH), "Al-Kafi", Qom, Iran: Dar al-Hadith.
Majlisi, Muhammad Baqir; (1315 AH), "Bihar al-Anwar al-Jami'ah li-Durar Akhbar al-A'immah al-Athar (a.s.)", Tehran, Iran: Dar al-Kutub al-Islamiyyah.
Muhaddis Nouri, Hossein; (1408 AH), Mustadrak al-Wasa'il wa Mustanbit al-Masa'il, Qom, Iran: Aal al-Bayt for the Revival of Heritage.
Makarem Shirazi, Nasser; (1375 SH), Payam al-Imam Amir al-Mu'minin (a.s.), Tehran, Iran: Dar al-Kutub al-Islamiyya.
Mousavi, Abbas Ali; (1418 AH), Sharh Nahj al-Balaghah (Mousavi), Beirut, Lebanon: Dar al-Rasul al-Akram (s.a.).
Hashemi Khoei, Habibullah ibn Muhammad; (1400 AH), Minhaj al-Bara'ah (Khoei), Tehran, Iran: Maktabat al-Islamiyya.
Yathribi, Sayyid Muhammad; [n.d.], Sharh Tafsil Risalat al-Huquq [n.p.] [n.p.] [n.p.]
Yousefi Gharavi, Mohammad Hadi; [n.d.], Al-Imam Zayn al-Abidin, Ali ibn al-Husayn (a.s.): A Page from His Cultural Role and Political Struggle [n.p.] [n.p.] [n.p.]
دراسات حدیثه فی نهج البلاغه
دوره 7، شماره 1 - شماره پیاپی 13
اسفند 1402
صفحه 41-56
فایل ها
هم رسانی
ارجاع به این مقاله
آمار