نوع المستند : المجلة العلمية البحوثية
المؤلف
المستخلص
يهدف هذا البحث إلى استقراء معوقات الرشاد في نهج‌البلاغة، وتحليل طبيعتها، والكشف عن العلاقة بينها، وبيان المنهج الذي رسمه الإمام علي (ع) لتجاوزها في ضوء الرؤية العلوية المستندة إلى الكتاب والسنة. وتنبع أهمية الدراسة من إبراز التصور التربوي والأخلاقي الذي يقدمه نهج‌البلاغة في بناء الإنسان وتزكية نفسه، وتوجيهه نحو سبيل الرشاد، ومواجهة التحديات الفكرية والسلوكية المعاصرة، مثل النزعة الاستهلاكية، وضعف الإرادة، وتفكك الروابط الاجتماعية، من خلال قراءة تحليلية للنص العلوي بوصفه مرجعا في إصلاح الفرد والمجتمع. واعتمدت الدراسة المنهج التحليلي الاستقرائي، من خلال تتبع نصوص نهج‌البلاغة وربطها بالآيات القرآنية ذات الصلة، مع الإفادة من شروح النهج والمصادر العلمية المعتبرة؛ للكشف عن الأبعاد المعرفية والنفسية والاجتماعية لهذه المعوقات. وتبين أن نهج‌البلاغة يقدم منظومة مترابطة من معوقات الرشاد تنتظم في أربعة محاور رئيسة: اتباع الشيطان بوصفه مصدر الإغواء الخارجي، واتباع الشهوات باعتبارها مدخل الانحراف النفسي، واتباع الهوى الذي يفضي إلى اختلال معيار التمييز بين الحق والباطل، ثم اتباع الدنيا الذي يرسخ هذه المؤثرات في السلوك الإنساني. كما أظهرت الدراسة أن هذه المعوقات لا تعمل بصورة منفصلة، بل تتفاعل ضمن بناء متكامل يبدأ بالإغواء الخارجي، ثم يتحول إلى استعداد نفسي، لينتهي إلى انحراف في الإدراك والسلوك يعوق مسيرة الإنسان نحو رشاده المنشود. وأوضحت الدراسة أن الرؤية العلوية في نهج‌البلاغة لم تقتصر على تشخيص هذه المعوقات، بل رسمت منهجا عمليا لتجاوزها، يقوم على تقوى الله، ومراقبته، والزهد في زخارف الدنيا، وقصر الأمل، واستحضار الموت، والرجوع إلى هدي الكتاب والسنة، والاعتصام بحبل الله؛ بما يحفظ وحدة الأمة ويحول دون الاستجابة لدواعي الهوى ووساوس الشيطان.
الكلمات الرئيسية
الموضوعات الرئيسية
عنوان المقالة [Persian]
جستاری در موانع رشد و هدایت از دیدگاه امام علی (ع) در نهج‌البلاغه
المؤلف [Persian]
- سمیه سلمانیان
المستخلص [Persian]
پژوهش حاضر به بازشناسی موانع رشد در نهج‌البلاغه، تحلیل ماهیت و کشف ارتباط میان آن‌ها و تبیین روش گذر از آن‌ها در پرتو نگاه علوی می‌پردازد. اهمیت پژوهش در معرفی و تبیین آموزه‌های تربیتی و اخلاقی نهج‌البلاغه در ساختن انسان و تزکیه نفس، و مواجهه با چالش‌های معاصر مانند دنیاطلبی، مادیگرایی و ضعف اراده است. این پژوهش با روش تحلیلی-استقرایی، متون نهج‌البلاغه را در پیوند با آیات قرآنی مرتبط و شروح معتبر بررسی کرده تا ابعاد شناختی، روانی و اجتماعی موانع رشد را آشکار سازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که نهج‌البلاغه منظومه‌ای به‌هم‌پیوسته از موانع رشد را در چهار محور اصلی ترسیم می‌کند: پیروی از شیطان (منبع فریب بیرونی)، پیروی از شهوات (دروازه انحراف درونی)، پیروی از هوای نفس (مختل‌کننده معیار تشخیص حق از باطل) و پیروی از دنیا (تثبیت‌کننده این تأثیرات در رفتار). این موانع به‌گونه‌ای جداگانه عمل نمی‌کنند، بلکه در ساختاری یکپارچه از فریب بیرونی تا انحراف در ادراک و رفتار، مسیر انسان به سوی رشد را مختل می‌سازند. نگاه علوی در نهج‌البلاغه به تشخیص این موانع بسنده نکرده، بلکه روشی عملی برای عبور از آن‌ها ترسیم کرده است که بر تقوا، مراقبت الهی، زهد، کوتاهی آرزو، یاد مرگ، بازگشت به هدایت قرآن و سنّت و چنگ‌زنی به ریسمان الهی استوار است. نتایج پژوهش تأکید دارد که نگاه علوی، مبتنی بر هدایت قرآنی، الگویی تربیتی هماهنگ در تشخیص علل انحراف، ساختن انسان و هدایت او به سوی رشد و کمال ارائه می‌دهد که می‌تواند راهگشای برنامه‌های تربیتی معاصر باشد.
الكلمات الرئيسية [Persian]
- نهج‌البلاغه
- موانع رشد
- پیروی از شیطان
- پیروی از شهوات
- پیروی از هوای نفس
)