نوع المستند : المجلة العلمية البحوثية
المؤلفون
1 طالب دكتوراه، جامعة تربيت مدرس، طهران، إيران
2 أستاذ مشارك، جامعة تربية مدرس، طهران، إيران
3 دانشیار دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
المستخلص
تهدف هذه الدراسة إلى إبراز أثر تنقية تفسير القصص القرآني من الإسرائيليات والمرويات الدخيلة في التوجيه نحو فهم السنن الإلهية والمقاصد التكليفية للقرآن، ودور ذلك في إصلاح الفكر الجمعي وبناء الوعي النقدي في المجتمع الإسلامي معالجةً للاختلالات الفكرية والاجتماعية.
تتمثل مشكلة البحث في أن تسرب التفاصيل الأسطورية والخرافات إلى التفاسير حجب القوانين الحضارية الحاكمة لنهوض الأمم وسقوطها، وحول القصة القرآنية من منهج حركة وإصلاح إلى مجرد سرد تاريخي شكلي. ولتفكيك هذه المشكلة، تعتمد الدراسة المنهج التحليلي المقارن بين الرؤى التفسيرية النقدية ونماذج مختارة من «نهج البلاغة» للإمام علي بن أبي طالب (عليه السلام)؛ لاستلهام المنهج العلوي الفريد في تعليل أحداث التاريخ واستخراج قوانينه، كما في الخطبة القاصعة.
تكتسب الدراسة أهميتها من تسليط الضوء على ضرورة تخليص العقل المسلم من الاتكالية والتفسير الخرافي، وترسيخ منهج التفكير السببي في قراءة التحولات التاريخية والاجتماعية.
وقد خلصت النتائج إلى أن تجريد القصص القرآني يعيد توجيه الاهتمام من جزئيات الروايات الهامشية إلى الكليات والسنن الحاكمة كسنن الابتلاء والاستبدال والتغيير الاجتماعي. كما أثبتت المقارنة التطبيقية أن «نهج البلاغة» يمثل أنموذجًا عمليًا رائدًا في استثمار القصة القرآنية لربط الماضي بالحاضر، وتأسيس مشروع إصلاحي شامل يستند إلى حتمية القوانين الإلهية في هداية وتوجيه المجتمعات البشرية.
الكلمات الرئيسية
عنوان المقالة [Persian]
زدودن اسرائیلیات از روایات قرآنی و تأثیر آن بر فهم احکام الهی و اصلاح اندیشه جامعه اسلامی: مطالعه تطبیقی با الگوهای نهج البلاغه
المؤلفون [Persian]
- بدر سعدون 1
- علی حاجی خانی 2
- کاووس روحی برندق 3
1 دانشجوی دوره دکتری دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 دانشیار دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
3 أستاذ مشارك، جامعة تربية مدرس، طهران، إيران
المستخلص [Persian]
این پژوهش با هدف برجسته کردن تأثیر پالایش تفسیر داستانهای قرآنی از اسرائیلیات (سنتهای یهودی) و روایتهای نامربوط بر هدایت فهم احکام الهی و اهداف تجویزی قرآن و نقش آن در اصلاح اندیشه جمعی و ایجاد آگاهی انتقادی در جامعه مسلمان و در نتیجه رفع عدم تعادلهای فکری و اجتماعی انجام شده است. مشکل پژوهش این است که نفوذ جزئیات اسطورهای و خرافات در تفاسیر، قوانین تمدنی حاکم بر ظهور و سقوط ملتها را مبهم کرده و روایت قرآنی را از یک روششناسی برای حرکت و اصلاح به یک روایت تاریخی صرف تبدیل کرده است. برای بررسی این مشکل، این پژوهش با رویکردی تحلیلی-مقایسهای، به بررسی دیدگاههای تفسیری انتقادی و نمونههای منتخب از «نهجالبلاغه» (اوج بلاغت) امام علی بن ابیطالب (علیه السلام) میپردازد تا از رویکرد منحصر به فرد ایشان در تبیین وقایع تاریخی و استخراج اصول اساسی آنها، همانطور که در خطبه قاصعه نشان داده شده است، الهام بگیرد. اهمیت این مطالعه ناشی از تأکید آن بر ضرورت رهایی ذهن مسلمانان از جبرگرایی و تفاسیر خرافی و ایجاد رویکرد استدلال علّی در فهم تحولات تاریخی و اجتماعی است. یافتهها نشان داد که تجرید روایتهای قرآنی، توجه را از جزئیات فرعی به اصول کلی و قوانین حاکم، مانند اصول آزمایش، جایگزینی و تغییر اجتماعی، معطوف میکند. علاوه بر این، مقایسه کاربردی نشان داد که نهجالبلاغه الگوی عملی پیشگامی برای استفاده از روایتهای قرآنی برای پیوند گذشته با حال و ایجاد یک پروژه اصلاحی جامع بر اساس اجتنابناپذیری قوانین الهی در هدایت و جهتدهی جوامع بشری است
الكلمات الرئيسية [Persian]
- داستانهای قرآنی
- اسرائیلیات (روایات برگرفته از سنت یهود)
- قوانین الهی
- انتزاع
- اندیشه اجتماعی اسلامی
- نهجالبلاغه (اوج بلاغت)
)