نوع المستند : المجلة العلمية البحوثية
المؤلفون
1 الماجستیر في اللغة العربیة وآدابها، جامعة شهید مدني بأذربایجان، تبریز، ایران
2 دکتوراه في اللغة العربیة وآدابها، جامعة العلامة الطباطبايي، طهران، إیران
3 الماجستیر في اللغة العربیة وآدابها، جامعة سیستان وبلوشستان، زاهدان، إیران
المستخلص
یشمل نهج البلاغة خطبا ورسائل وكلمات قصار یشحنها الإمام بالبدائع الأدبیّة والتربویة والأخلاقیة. تمتلئ خطبة الطاووس من عناصر التحویل کالحذف والزیادة والاستبدال والترتیب والحركات الإعرابیة وفق نظریة تشومسکي وتکون بنیتها العمیقة ذات دلالات مختلفة، فتتحدَّث عن الطاووس وعجائب خلقته بالأسلوب الأدبي مستعینا بعناصر تؤدّي إلی تحریك عواطف المتلقي لتساعده في فهم خلقة الطاووس وجماله مع ألوانه المختلفة لیصل إلی تحسین الله وتعظیمه بوصفه خالقَه البارئ المصور. تدرس المقالة خطبة الطاووس وفقا للمنهج الوصفي التحلیلي مستعینا بالنظریة التولیدیة التحویلیة. تظهر نتائج البحث بأن نظریّة تشومسكي وعناصر التحویل تتجلّی في خطبة الطاووس، لیبین المتکلم عجائب خلقة الطاووس وعظمة خالقه البارئ المصور من خلال عناصر التحویل، فمن أبرزها في هذه الخطبة وأكثرها تداولا هي تحویل الحذف بحذف الفاعل واستخدام الأفعال المبنية للمجهول لترکیز انتباه المتلقي للحدث دون المحدث لإظهار جمال الطاووس وبدیع خلقه وإظهار عظمة الله من خلال خلقة الطاووس، وتحویل الزیادة بزیادة حروف العطف متناسبا مع الأغراض لإیجاد التناسق والوحدة بین أجزاء الكلام لإضفاء جمالیة الخطبة، ولإظهار أن هذا التناسب والتلاؤم والوحدة بین أعضاء الطاووس سبب جمال خلقته وعجائبه. وتتم هذه الجمالیات باستخدام کل من عناصر التحویل في موضعه اللائق وباستخدام الجمل الخبریة الفعلیة بتقدیم الفعل الماضي أو المضارع للإخبار عن أمور بالتجدد والاستمرار، وفي بعض الأحیان باستخدام الجمل الاسمیة للدلالة علی الثبوت والدوام، فیقدم فیها الإمام الاسم الذي في محور الکلام والاهتمام. ووظف من خلال هذه العناصر التحویلیة، التشبیهَ كأبرز أسلوب الخطبة والاستعارة کنوع من التشبیه والمجاز ببراعة، فتمتلئ منهما الخطبة وتتلائم فیها البنیة السطحیة والبنیة العمیقة معاً، حیث تكون البنیة السطحیة صورة ناطقة للبنیة العمیقة وتتلائم معها.
الكلمات الرئيسية
عنوان المقالة [Persian]
روساخت و ژرفساخت خطبه طاووس نهجالبلاغه طبق نظریه زایشی گشتاری نوآم چامسکی
المؤلفون [Persian]
- نادر بهمرام 1
- احمد عارفی 2
- شهنور محمودزهی 3
1 کارشناس ارشد زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران
2 دکترای زبان و ادبیات عربی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
3 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
المستخلص [Persian]
نهجالبلاغه شامل خطبه‌ها، نامه‌ها و کلمات کوتاهی است که امام علی (ع) آن‌ها را سرشار از ظرافت‌های ادبی، تربیتی و اخلاقی نموده است. خطبه طاووس سرشار از گشتارهایی مانند حذف، افزایشی، جایگزینی، ترتیبی و حرکت‌های اعرابی طبق نظریه چامسکی است که ژرفساخت آن دارای دلالت‌های مختلفی است که در آن امام با سبک ادبی و عناصری که منجر به برانگیختن احساسات مخاطب می‌شود، او را در درک آفرینش طاووس و زیبایی آن با رنگ‌های متنوع آن در ژرفساخت برای رسیدن به عظمت خدا آفریننده‌ی بدیع یاری می‌رساند، در روساخت از طاووس و شگفتی‌های خلقت آن سخن می‌گوید. ضرورت و هدف تحقیق در این است که امام خطبه طاووس را سرشار از عناصر گشتاری از جمله حذف، اضافه، جایگزینی، ترتیب و حرکات دستوری نموده و روساخت را ابزاری برای زیرساخت قرار داده است. این مقاله خطبه طاووس امام علی (ع) را با رویکرد توصیفی - تحلیلی و با تکیه بر نظریه زایشی گشتاری نوام چامسکی بررسی می‌کند. نتایج نشان می‌دهد خطبه طاووس جهت بیان شگفتی‌های آفرینش طاووس و عظمت خالق آن، بازتاب‌دهنده نظریه چامسکی و عناصر گشتاری است. از بارزترین و پرکاربردترین گشتارها، گشتار حذف با حذف فاعل جهت تمرکز بر خود حدث برای نشان دادن شگفتی‌های آفرینش طاووس و عظمت خالق، و گشتار افزایشی با افزودن حروف ربط برای ایجاد هماهنگی، همخوانی بین جمله‌ها جهت زیبایی متن با استفاده مناسب از هرکدام گشتارها در جای مناسب خود و اشاره به زیبایی‌های آفرینش طاووس و با استفاده ماهرانه از عناصر بلاغی در خلال این گشتارها مانند تشبیه و استعاره به مثابه نوعی از تشبیه و استفاده ماهرانه و موفق از جمله‌های خبریه فعلیه در زمان ماضی یا حال به صورت تجدد و حدوث و استمرار و گاه با استفاده از جمله‌های اسمیه برای نشان دادن دوام و پیوستگی، که در آن امام اسم را به عنوان مبتدا و محور کلام و توجه مطرح می‌کند، است. بنابراین خطبه سرشار از تشبیه و استعاره است و روساخت و ژرفساخت با یکدیگر هماهنگ هستند، به‌گونه‌ای که روساخت تصویر گویایی از ژرفساخت است.
الكلمات الرئيسية [Persian]
- نهج البلاغه
- خطبه طاووس
- نوام چامسكي
- نظریه زایشی گشتاری
- ژرفساخت و روساخت
)