نوع المستند : المجلة العلمية البحوثية
المؤلف
طالبة دكتوراه في اللغة العربية وآدابها في جامعة يزد، وأستاذة زائرة في الجامعة ومحاضرة في معهد الأخوات في يزد، إيران.
المستخلص
تُعَدّ المدرسةُ الاقتصاديةُ العلويةُ منظومةً أصيلةً للفكر الاقتصادي الإسلامي، تدعو—وفق معايير محدّدة—الأفرادَ إلى العمل والجدّ، وتُوجّه الحكّامَ إلى التمحور حول الحقّ والسعي إلى الكمال. ويجسّد هذا النهجَ نموذجٌ مكثّفٌ في الرسالة الثالثة والخمسين من نهج البلاغة، المعروفة بـ«عهد مالك الأشتر». وتنبثق الإشكالية الرئيسة من التساؤل عن الدور الذي ينهض به الحاكمُ والدولةُ الإسلاميةُ في إطار المدرسة الاقتصادية العلوية لتحقيق التنمية المستدامة. يقدّم الإمام عليّ (عليه السلام) في هذا العهد جملةً من الآليات القيّمة للإصلاحين الاقتصادي والاجتماعي، موجّهًا الحاكمَ إلى التمحور حول الحقّ واعتماد النزعة الكمالية، ومؤكّدًا إلزام الدولة الإسلامية بالتخطيط الاقتصادي السليم. ووفق منظور هذه المدرسة، تقع على عاتق الحاكم مسؤوليةُ توفير الرفاه والأمن للمواطنين، وبالتوازي مع التخطيط لإحداث انتعاشٍ اقتصادي، يتعيّن عليه خوضُ مواجهةٍ حازمةٍ ضدّ الفساد الاقتصادي. وفي هذا السياق، ينبغي للحاكم أن يناهض المفسدين، ويمنع استغلالَ المقرّبين، وأن يعمل—من دون محاباة—على استئصال الفساد من جذوره. يعتمد هذا البحث المنهجَ الوصفيَّ- التحليليَّ لرسم معالم دور الحاكم والحكومة في التنمية الاقتصادية والاجتماعية من منظور الإمام عليّ (عليه السلام) كما ورد في عهد مالك الأشتر. ويخلص إلى أنّ هذا العهد يضمّ مبادئَ اقتصاديةً واجتماعيةً محوريةً، من شأن التزام المجتمعات الإسلامية بها أن يهيّئ شروطَ بلوغ التنمية المستدامة.
الكلمات الرئيسية
عنوان المقالة [Persian]
نقش حاکم در توسعه پایدار: الگویی از نامه 53 نهج‌البلاغه
المؤلف [Persian]
- حمیده مروتی شریف‌آباد
دانش‌آموخته دکتری زبان و ادبیات عرب دانشگاه و استاد مدعو دانشگاه و مدرس حوزه علمیه خواهران یزد، ایران
المستخلص [Persian]
مکتب اقتصادی علوی، نظرات اقتصادی اسلامی نابی است که با رعایت معیارهایی، مردم را به کار و تلاش فرا می‌خواند و حاکمان را به حق‌محوری و کمال‌گرایی امر می‌کند. نمونه‌ای از این مکتب در نامه پنجاه و سوم نهج‌البلاغه که به عهدنامه مالک اشتر معروف شده، خلاصه شده است. حال مسأله این است که حاکم و دولت اسلامی در مکتب اقتصادی علوی، چه نقشی در توسعه پایدار دارد؟ امام علی (علیه‌السلام) در این عهدنامه راهکارهای ارزشمندی برای اصلاح اقتصادی و اجتماعی به حاکم جامعه ارائه می‌دهد. وی با امر کردن حاکمان خویش به حق محوری و کمال‌گرایی، دولت اسلامی را موظف به برنامه‌ریزی صحیح اقتصادی دانسته‌است. از دیدگاه این مکتب، حاکم وظیفه دارد رفاه و امنیت مردم را فراهم ساخته و ضمن برنامه‌ریزی برای ایجاد رونق اقتصادی، با فساد اقتصادی به مبارزه برخیزد. در مبارزه با فساد اقتصادی، حاکم باید با مفسدان به مبارزه برخاسته، از سوءاستفاده اطرافیان خویش ممانعت به عمل آورد و بدون ترحم بر مفسدان، فساد را ریشه‌کن نماید. نوشتار حاضر با بهره از روش توصیفی- تحلیلی به ترسیم نقش حاکم و حکومت در توسعه اقتصادی و اجتماعی از دیدگاه امام علی (علیه‌السلام) در عهدنامه مالک پرداخته و به این نتیجه رسیده که این عهدنامه در برگیرنده اصول مهم اقتصادی و اجتماعی است که تبعیت جوامع اسلامی از آن، زمینه‌ساز رسیدن به توسعه پایدار است.
الكلمات الرئيسية [Persian]
- نهج‌البلاغه
- امام علی (علیه‌السلام)
- توسعه پایدار
- رفاه و رونق اقتصادی
- امنیت اقتصادی
- مبارزه با فساد اقتصادی
)