نوع المستند : المجلة العلمية البحوثية
المؤلف
عضو أكاديمي في قسم الدراسات الإسلامية، كلية العلوم والبحوث الإسلامية، جامعة الإمام الخميني الدولية، قزوين، إيران.
المستخلص
أُجريَ هذا البحث بهدف تصوير عقيدة النبوة في الخطاب العلوي، مع التركيز على الخطبة الأولى من كتاب نهج البلاغة. تنبع ضرورة هذا البحث من أنه على الرغم من المكانة المحورية للنبوة في المعرفة الدينية وثراء الخطبة الأولى، فإن التحليل الشامل والمتكامل لأبعادها المختلفة لم يحظَ بالاهتمام الكافي. اعتمد هذا البحث على المنهج الوصفي-التحليلي، وبالاستعانة بالمصادر الموثوقة، لتحليل مضمون قسم النبوة في الخطبة الأولى. تشير نتائج البحث إلى أن نموذج تفسير النبوة في الخطاب العلوي يقوم على ثلاثة أبعاد مترابطة: أولاً: المبادئ اللاهوتية للنبوة، والتي تتشكل في أربع مراحل: الاصطفاء(الانتقاء الوجودي)، عقد الميثاق وأمانة الرسالة (تأسيس مسار التواصل الوحياني والتزام التبليغ)، البعثة (التفعيل التاريخي)، وختم النبوة (إكمال التشريع واستمرار التيار الولائي). ثانياً: بيان التحديات المعرفية للإنسان، التي تم تحديدها كعلل تستوجب البعثة، وتشمل: الانقطاع عن الفطرة (تحويل العهد الإلهي)، والجهل المركب بحق الله، والسيطرة الشيطانية. ثالثاً: الاستراتيجيات التعويضية للأنبياء، والتي تُقدم في ثلاث طبقات: طبقة تذكيرية-فطرية (إحياء الميثاق والتذكير بالنعم)، طبقة عقلية-احتجاجية (إتمام الحجة وإيقاظ العقل)، وطبقة علاماتية (عرض الآيات الآفاقية والأنفسية). وهذا النموذج، من خلال إقامة رابط منهجي بين المبادئ والتحديات والاستراتيجيات، يُوفر إطاراً لنظرنة التربية الدينية ومنهجية التبليغ في العالم المعاصر.
الكلمات الرئيسية
عنوان المقالة [Persian]
صورتبندی نبوت در گفتمان علوی؛ تحلیل سه‌بعدی مبانی، چالش‌ها و راهبردهای جبرانی در خطبه اول نهج‌البلاغه
المؤلف [Persian]
- حسین محمدی
عضو علمی گروه معارف اسلامی دانشکده علوم و تحقیقات اسلامی دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره) قزوین، ایران.
المستخلص [Persian]
پژوهش حاضر با هدف صورتبندی آموزه نبوت در گفتمان علوی و با تمرکز بر خطبه اول نهج‌البلاغه انجام شده است. ضرورت این تحقیق از آنجا ناشی می‌شود که علیرغم جایگاه محوری نبوت در معرفت دینی و غنای خطبه اول، تحلیل جامع و به هم پیوسته از ابعاد گوناگون آن کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع معتبر، به واکاوی محتوای خطبه اول بخش نبوت پرداخته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که الگوی تبیین نبوت در گفتمان علوی بر سه بُعد به‌هم‌پیوسته استوار است. نخست، مبانی الهیاتی نبوت است که در چهار مرحله اصطفاء (گزینش هستی‌شناختی)، عقد میثاق و امانتداری رسالت (تأسیس مسیر ارتباط وحیانی و تعهد تبلیغ)؛ برانگیختگی (فعلیت‌بخشی تاریخی) و ختم نبوت (کمال‌بخشی تشریعی و استمرار جریان ولایی) صورتبندی می‌شود. دوم، بیان چالش‌های معرفتی بشر است که به عنوان علل ضرورت بعثت شناسایی می‌گردد و شامل گسست از فطرت (تبدیل عهد الهی)، جهل مرکب نسبت به حق خدا و سلطه شیطانی است. سوم، راهبردهای جبرانی انبیاست که در سه لایه تذکری-فطری (احیای میثاق و تذکر نعمت‌ها)، عقلی-احتجاجی (اتمام حجت و بیدارسازی عقل) و نشانه‌شناختی (نمایش آیات آفاقی و انفسی) ارائه می‌شود. این الگو با ایجاد پیوندی نظام‌مند میان مبانی، چالش‌ها و راهبردها، چارچوبی برای نظریه‌پردازی در تعلیم و تربیت دینی و روش‌شناسی تبلیغ در دنیای معاصر فراهم می‌آورد.
الكلمات الرئيسية [Persian]
- نهج‌البلاغه
- امام علی (علیه‌السلام)
- نبوت
- اصطفاء
- میثاق
)