نوع المستند : المجلة العلمية البحوثية
المؤلفون
1 أستاذ مساعد في قسم اللغة العربية وآدابها بجامعة شهيد تشمران اهواز، اهواز، ايران
2 أستاذ مساعد، قسم اللغة العربية وآدابها، جامعة الشهيد جمران، الأهواز، إيران
3 أستاذ مساعد، قسم اللغة العربية وآدابها، جامعة الشهيد جمران في الأهواز، الأهواز، إيران
المستخلص
یدرس تحلیل الخطاب النقدي كاتجاه حدیث في اللسانیات، البعد الاجتماعي والعلاقة القائمة بین المجتمع واللغة في النصّ، ولا یكتف بالبیانات اللغویة البحتة وحدها، وإنما یتجاوزها إلی الأمور المؤثرة في تكوین الخطاب كالأیدیولوجیا وسیاق الحال وسیاق التناص. وفي هذا الصدد یُعَدّ نموذج فیركلاف الذي یحلل الخطاب في ثلاثة مستویات: الوصف، والتفسیر، والشرح. ويهدف البحث الذي بین أیدینا عبر المنهج الوصفي التحلیلي إلی دراسة الرسالة الــــ28 من كتاب نهج البلاغة علی ضوء نظریة فیركلاف من أجل كشف الأیدیولوجیا والخطاب والمعاني النصیة الكامنة فیها. ومن النتائج التي توصلت إلیها هذه الدراسة أن المفردات في مستوی الوصف ترسم الصورة الأولیة عن الخطاب، وتشي بأنه خطاب دیني ذو طابع سیاسي؛ لأن القیمة التجربیة التي تُظهرها هذه المفردات تغلب علیها الصبغة الدینیة السیاسیة، وتظهر بعض المفردات وجود صفین مختلفین في المجتمع. وفي مستوی التفسیر یتضح أن هناك مجموعة من الأدلة تتحصل من خلال نقد الخطاب، وتكشف الصراعات القائمة في المجتمع الذي یُنتَجُ الخطاب فیه، وأن هذا الخطاب له جذور ساعدت في تكوینه فانعكست فیه هذه الأحداث والفتن الناشبة منها: اتهام معاویة لعلي علیه السلام بالحسد لمن سبقه من الخلفاء، وإجبار علي علیه السلام علی البیعة، وأزمة مقتل عثمان بن عفان، والتهدید بنشوب القتال والحروب. وفي مستوی الشرح ينوي تغییر الإيدیولوجیة الخاطئة في المجتمع، كما نستشفّ أن المجتمع هو السبب الأقوی في ظهور هذا النوع من الخطاب الذي یحمل أیدیولوجیا الإصلاح والتغییر.
الكلمات الرئيسية
عنوان المقالة [Persian]
تحلیل گفتمان انتقادی نامه 28 نهج البلاغه براساس نظریه نورمن فرکلاف
المؤلفون [Persian]
- سید احمد موسوی پناه 1
- عبدالوحید نویدی 2
- احمد سواری 3
1 استاديار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ايران
2 استادیار گروه زبان و ادبیات عرب دانشگاه شهید چمران اهواز، ایران
3 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
المستخلص [Persian]
تحلیل گفتمان انتقادی به عنوان یک رویکرد جدید در زبان‌شناسی، به بررسی جنبة اجتماعی و رابطه میان جامعه و زبان در متن می پردازد. این رویکرد، علاوه بر داده‌ها و اطلاعات زبانی، به موضوعات مؤثر بر شکل‌گیری گفتمان مانند ایدئولوژی، زمینه موقعیت و بینامتنیت نیز می‌پردازد و گفتمان را در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین، مورد بررسی و تحلیل انتقادی قرار می‌دهد. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی بر آن است تا نامه بیست و هشتم نهج‌البلاغه را در پرتو الگوی مزبور بررسی کند تا ایدئولوژی، گفتمان و معانی نهفته در متن را آشکار سازد. از مهم‌ترین یافته‌های پژوهش حاضر این است که واژگان در سطح توصیف، تصویر اولیه گفتمان را ترسیم می‌کنند و نشان می‌دهند که گفتمانی دینی، ماهیتی سیاسی دارد؛ زیرا ارزش تجربی واژگان موجود در متن، رنگ و بوی دینی سیاسی دارد. برخی واژگان، نشان از حضور دو طبقه متفاوت در جامعه دارد. در سطح تفسیر، نیز مجموعه‌ای از شواهد از طریق نقد گفتمان به دست آمده است. این شواهد، تعارض‌های موجود در جامعه‌ای را که گفتمان محصول آن است، آشکار می‌کند. ضمن اینکه گفتمان موجود در متن، دارای ریشه‌ها و اصولی دارد که در به وجود آمدن آن تأثیرگذار بودند. در سطح تبیین، نویسنده متن، به دنبال تغییر ایدئولوژی غلطی است که در جامعه رواج پیدا کرده است.
الكلمات الرئيسية [Persian]
- نورمن فرکلاف
- تحلیل گفتمان انتقادی
- ایدئولوژی
- نهج البلاغه
- رساله 28
)