نوع المستند : المجلة العلمية البحوثية
المؤلفون
1 أستاذ مشارك، معهد العلوم الإنسانية والدراسات الثقافية، طهران، إيران
2 أستاذ مساعد، قسم اللغة العربية وآدابها، جامعة بيام نور، إيران
المستخلص
تعد صورة المكان وجمالياته من الصور الشائعة في الأدب العربي قديماً وحـديثاً، لمـا يملكه المكان من تأثير مباشر في نفس الأديب، والذي استطاع من خلاله التعبيـر عـن قضـايا وهواجس متعددة سواء أكانت نفسية أم اجتماعية أم سياسية أم فكرية. فالمكان له علاقة جوهرية بالإنسان بشكل عام وبالأديب بشكل خاص، ولا يمكن النظر إليه بوصفه بعـداً هندسـياً يحـيط بالأديب قبل أن يتدخل فيه الخيال. ولعل هذا ما يميز الأدباء فيما بينهم في تـوظيفهم للمكـان بمختلف صوره، ومحاولتهم إبراز جوانبه الفنية أو الجمالية؛ لذا يمكن أن يكون المكان من أهـم العناصر التي تشكل جمالية النص الأدبي. وفي العصر الحديث أخـذ المكـان نـواحي جماليـة متعددة عند الباحثين، وظفها الأديب للتعبير عن مواقف فكرية واجتماعية وسياسية وفنية. لذلك هدفت الدراسة إلى استجلاء صورة المكان في کلام الإمام، وكشف جمالياته من خلال دراسة کلامه، والذي كان سبب اختيار الباحث له كونه يمثـل التجربـة الصادقة مع المكان، يمكن لنا أن نلمسها من خلال مسيرة حياته، وانتقاله بين المدن، وإحساسـه بالغربة والضياع بين المدن والاغتراب لديه. ويمكن ملاحظة أن في کلام الإمام شيء ما تشير إلـى المكـان، فقـد استطاع الإمام (ع) من خلال تجربته مع المكان أن يسلط الضوء على مختلـف مواقفـه الفكريـة والاجتماعية والسياسية. واعتمدت الدراسة علی المنهج الوصفی_التحليلي وعلى آليات المنهج الفني بما يقتضيه من تحليل وموازنة، کما لم تغفل المضمون وما يندرج خلفه من أهداف وغايات. تشیر نتائج البحث إلی أن جاءت الصورة التشبيهية معبرة بدقة ومستوحية من واقع الحياة المعاشة لتعبر عن صور الزمان والمكان التي حاول الإمام شحنها بأفكاره التي كان يروم غرسها في المجتمع الإسلامي وجاءت معظم صور المكان بأسلوب حجاجي إقناعي حاول الإمام من خلاله إيصال الأفكار مدعمة بالحجج والبراهين لتكون إلى العقل أقرب للإقناع والاقتناع مع تشكيل جمالي فني يأخذ بالنفوس ليحقق الامتاع والإقناع في آن واحد.
الكلمات الرئيسية
عنوان المقالة [Persian]
زیبایی‌شناسی مکان در کلام امام علی(ع)
المؤلفون [Persian]
- رمضان رضائی 1
- فهیمه یگانه دیزج ور 2
1 دانشیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران
2 استادیار گروه آموزشی زبان و ادبیات عربی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
المستخلص [Persian]
تصویر مکان و زیبایی‌های آن از تصاویر رایج در ادبیات عربی، چه در دوران قدیم و چه در دوره معاصر است. این اهمیت به دلیل تأثیر مستقیمی است که مکان بر روحیه ادیب دارد و از این طریق می‌تواند مسائل و دغدغه‌های مختلفی را بیان کند، خواه روانی، اجتماعی، سیاسی یا فکری باشد. مکان ارتباطی اساسی با انسان به طور عام و با ادیب به طور خاص دارد و نمی‌توان آن را صرفاً بعدی هندسی دانست که ادیب را احاطه کرده است قبل از آنکه تخیل در آن دخالت کند. شاید این همان چیزی باشد که نویسندگان را در استفاده از مکان به اشکال مختلف و تلاش آنها برای برجسته کردن جنبه‌های هنری یا زیبایی‌شناختی آن از یکدیگر متمایز می‌کند. بنابراین مکان می‌تواند یکی از مهم‌ترین عناصری باشد که زیبایی متن ادبی را شکل می‌دهد. در عصر حاضر، مکان جنبه‌های زیبایی‌شناختی متعددی برای محققان یافته است که ادیب از آنها برای بیان مواضع فکری، اجتماعی، سیاسی و هنری استفاده کرده است. از این رو این مطالعه بر آن است تا تصویر مکان را در کلام امام علی(ع) روشن سازد و زیبایی‌های آن را از طریق بررسی سخنان ایشان آشکار کند. انتخاب امام علی(ع) به این دلیل بود که ایشان تجربه‌ای اصیل با مکان دارند که ما می‌توانیم آن را در مسیر زندگی ایشان، جابجایی بین شهرها و احساس غربت و گمگشتگی در بین شهرها مشاهده کنیم. این مطالعه با اتخاذ روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از مکانیسم‌های روش هنری که مستلزم تحلیل و مقایسه است، انجام شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که تصاویر تشبیهی به کار رفته در کلام امام دقیق و الهام گرفته از واقعیت زندگی هستند تا تصاویر زمان و مکان را بیان کنند. بیشتر تصاویر مکان در کلام امام به شیوه‌ای استدلالی و اقناعی ارائه شده‌اند که ایشان از طریق آنها می‌کوشیدند اندیشه‌های خود را با پشتوانه استدلال‌ها و براهین منتقل کنند تا هم عقل را قانع کنند و هم از طریق زیبایی هنری، روح را جذب نمایند و در یک زمان هم لذت و هم اقناع را ایجاد کنند.
الكلمات الرئيسية [Persian]
- کلام امام علی(ع)
- مکان
- زیبایی‌شناسی
- شاعرانگی مکان‌ها
- تشبیه
- استعاره
)