نوع المستند : المجلة العلمية البحوثية

المؤلفون

1 مدرس گروه معارف دانشگاه فرهنگیان کرمانشاه

2 گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات، دانشگاه رازی کرمانشاه

10.30473/anb.2026.75354.1461

المستخلص

لقد ربط الإمام علي (عليه السلام) السلوكيات الفردية بالقضايا الاجتماعية في خطبه ورسائله وحكمه، وهذه الروح التي تحكم نهج البلاغة جعلته يتجاوز كونه كتابًا دينيًا، ويضعه في مصاف الأعمال الإنسانية الاجتماعية الخالدة. وقد قادت هذه النقطة هذه الدراسة، باستخدام منهج وصفي تحليلي ومنهج مقارن مع أفكار أنتوني جيدنز في مجال البنية والهوية، إلى قراءة جديدة للتدين الاجتماعي في نهج البلاغة. والنتيجة هي أنه، بناءً على نظريات جيدنز، فإن تعاليم نهج البلاغة، كنص ديني ذي روح اجتماعية، تنظر أيضًا إلى موضوع التدين كعملية ديناميكية وسلسة تتبلور في التفاعلات الفردية الاجتماعية، حيث يلعب كل من الفعل الفردي والبنية الاجتماعية دورًا محوريًا. مع ذلك، يرى جيدنز، بمنهج وظيفي، أن صياغة المعنى من أهم وظائف الدين، ويرى أنها خاصة بهذا العالم، ولكن من منظور نهج البلاغة، فإن صياغة المعنى لا تقتصر على هذا العالم، بل تشمل أيضًا الآخرة، وهذه الدنيا مقدمة للآخرة. يبحث نهج البلاغة عن العامل الرئيسي للتدين لدى الإنسان، وهو حاجته الفطرية إلى الكمال والسعادة في الدنيا والآخرة، إلا أن جيدنز لديه رؤية اختزالية ونفعية للدين، حيث يُنظر إلى الدين كأداة لتنظيم الحياة المادية.

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية

عنوان المقالة [Persian]

خوانشی از مبانی دین‌داری اجتماعی در نهج‌البلاغه با تأملی بر نظریه ساخت‌یابی و هویت آنتونی گیدنز

المؤلفون [Persian]

  • Ali parvaneh 1
  • Ali salimi 2
  • hadis darabi 1

1 استان : کرمانشاه شهر کرمانشاه خیابان دانشسرا کوچه شهیدعلیرضاشاملواحمدی کوچه شهیدعزت اله خالدیان ,پلاک : 2 ,طبقه : 1

2 گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات، دانشگاه رازی کرمانشاه

المستخلص [Persian]

امام علی (ع) در خطبه‌ها، نامه‌ها و حکمت‌ها، رفتارهای فردی را با مسائل اجتماعی پیوند زده است و این روح حاکم بر نهج‌البلاغه، آن را فراتر از یک کتاب دینی و بلکه در زمرة آثار انسانی- اجتماعی ماندگار قرار داده است. همین نکته سبب گشته است تا پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و با رویکرد تطبیقی با اندیشه-های آنتونی گیدنز در زمینه ساخت‌یابی و هویت، به خوانشی تازه از دین‌داری اجتماعی در نهج البلاغه دست یابد. نتیجه این‌که براساس تئوری‌های گیدنز، آموزه‌های نهج‌البلاغه نیز به مثابه یک متن دینی با روح اجتماعی، موضوع دین‌داری را یک فرایند پویا و سیّال قلمداد می-کند که در روابط متقابل فردی - اجتماعی تبلور می‌یابد که در آن، هم عاملیّت فردی و هم ساخت اجتماعی نقش محوری ایفا می کنند.

اما با این وجود، گیدنز با رویکرد کارکردگرایی، معنابخشی را از مهم‌ترین کارکردهای دین دانسته است و آن را مختص به این دنیا می‌داند، ولی از دیدگاه نهج-البلاغه معنابخشی در این دنیا خلاصه نمی‌شود و آخرت را هم شامل می‌شود و این دنیا مقدمه‌ای است برای جهان آخرت. نهج‌البلاغه عامل اصلی دین‌ورزی را در درون انسان جستجو می‌کند و آن نیاز فطری انسان به کمال و سعادت در دنیا و آخرت است، اما گیدنز نگاه تقلیل-گرایانه و بهره‌ورانه به دین دارد که در آن به دین در حد ابزاری برای ساماندهی زندگی مادی نگریسته می‌شود

الكلمات الرئيسية [Persian]

  • نهج البلاغه
  • آنتونی گیدنز
  • دین داری اجتماعی
  • نظریه ساخت یابی و هویت