نوع المستند : المجلة العلمية البحوثية

المؤلفون

1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

المستخلص

يُمثّل الزهد جهدًا واعيًا يهدف إلى نبذ التعوّدات والتعلّقات العابرة وتخفيف أعباء الكاهل بهدف تسريع السير في طريق الكمال؛ إلا أنه وخلافًا للمعنى المذكور، لقد اعتبر بعض الناس أن الزهد يعني ترك الدنيا واعتماد العزلة وحرمان النفس من النعم الدنيوية. إذن تحظى ضرورة الاهتمام بالمعرفة الصحيحة على مدلول الزهد والحياة الزهدية بأهمية بالغة. أما الأمر الذي يُهتمّ به على الصعيد الإسلامي في ما يتعلّق بالزهد فهو ما استُمدّ من المعتقدات، أي ما أسّس على القرآن وأقوال المعصومين. ففي هذا الإطار، يحتوي كتاب نهج البلاغة على نصائح وحِكَم عديدة بهذا الصدد. لقد تم إعداد دراسات عديدة حول الزهد، ولكن لم يول الاهتمام بتقديم نظرية قائمة على ما أورده كتاب نهج البلاغة في هذا المجال. فعلى ذلك وفي هذه الدراسة، وباستخدام منهج النظرية المجذرة التي تؤدي إلى إنتاج نظرية، تمت دراسة مفهوم الزهد في نهج البلاغة كمصدر للوصول إلى نظرية في هذا الموضوع. فأظهر تحليل البيانات ودراستها أنّ موضوعات الخشوع أمام البارئ والمعرفة والميل إلى الآخرة كالعوامل السببية وعدم التعلق بغير الله، والتقوى، وکبح النفس، والاقتداء بأولياء الله، وتجنب حبّ الدنيا ودفعها كالعوامل التمهيدية والبخل، والطمع، والاسراف، والإفراط والتفريط، وعدم الرضا عن الحیاة كالعوامل المعترضة و كذلك ضبط النفس والتقشف والرضا أو القناعة والتصبر کالاستراتيجة، وتحقيق السعادة والمحاسبة السهل، والتقرّب إلى الله وتعزيز التديّن، تُعتبر من وجهة نظر نهج البلاغة نتائج مترتّبة على الزهد. الموضوع المحوري لهذه الدراسة هو "الرغبة عن الدنيا" الذي يشمل ما تقدم ذکره من المواضيع.

الكلمات الرئيسية

عنوان المقالة [Persian]

الگوی زهد از دیدگاه نهج البلاغه بر مبنای نظریه داده بنیاد

المؤلفون [Persian]

  • محمد مهدی شاهمرادی فریدونی 1
  • roghaye habibpour godarzi 2

1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

2 Department of Quranic Sciences and Hadith, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Mazandaran, Babolsar, Iran.

المستخلص [Persian]

زهد کوششی آگاهانه برای گسستن از وابستگی‌ها و تعلقات گذرا و سبکبار ساختن خود برای پیمودن سریع‌تر راه کمال است. اما برخلاف معنای فوق، برخی از افراد، زهد را به معنای تارک ‌دنیا شدن، نشستن درگوشه عزلت و از نعمت‌های دنیایی خود را محروم ساختن تعبیرکرده‌اند. با این شرایط، ضرورت توجه به شناخت صحیح مفهوم زهد و زندگی زاهدانه اهمیت بسیاری می‌یابد. آنچه در حوزه اسلامی درباره زهد مورد توجه است، آن چیزی است که برگرفته از اعتقادات، یعنی مبتنی بر قرآن و کلام معصومان است. در این میان نهج البلاغه دارای پندها و حکمت‌های بسیاری در این‌باره هست. پژوهش‌های متعددی از زهد صورت‌گرفته اما ارائه تئوری براساس نهج‌البلاغه مورد توجه قرار ‌نگرفته است. براین اساس در پژوهش حاضر با استفاده از روش داده بنیاد که نتیجه آن خلق نظریه است مفهوم زهد در نهج‌البلاغه به عنوان منبع دستیابی به یک تئوری مورد مطالعه قرار گرفت تجزیه و تحلیل داده‌ها نشان داد که مقوله‌های خشوع در برابر خالق، شناخت و آخرت‌گرایی به عنوان عوامل علّی و دل نبستن به غیرخدا، تقوی، مهار نفس و الگو‌پذیری از اولیای الهی ، پرهیز از دنیاطلبی و دنیاگریزی به عنوان عوامل زمینه‌ساز و مقوله‌های بخل، حرص، اسراف، رذالت، ناخرسندی یا نارضایتی از زندگی و افراط و تفریط به‌عنوان عوامل مداخله‌گر و خویشتن داری، صرفه‌جویی، قانع بودن و صبور بودن به ‌عنوان راهبرد و سعادتمندی و حسابرسی آسان، قرب الهی و تقویت دینداری به عنوان پیامدهای زهد در نهج‌البلاغه می‌باشند. مقوله محوری این بررسی «بی رغبت بودن در دنیا» است که مقولات فوق را دربرمی‌گیرد

الكلمات الرئيسية [Persian]

  • زهد
  • نهج البلاغه
  • امام علی (ع)
  • روش داده بنیاد