جامعه بیام نور دراسات حدیثة فی نهج البلاغة 2676-3435 8 1 2025 02 19 نقد و بررسی روایات «مِطلاق» در پرتو نهج البلاغه نقد ودراسة روايات "المِطلاق" في ضوء نهج البلاغة 1 14 13056 10.30473/anb.2026.72238.1415 AR اصغر طهماسبی بلداجی أستاذ مساعد في علوم القرآن والحديث، جامعة شهركرد طاهر باوی طالب دكتوراه في الأدب العربي، جامعة الشهيد جمران في الأهواز Journal Article 2024 08 31 پیوند لقب «مِطلاق» با امام حسن مجتبی (علیهالسلام) به سبب ازدواج و طلاقهای مکرر، از برجسته ترین چالش‌های مطرح‌شده پیرامون سیره ایشان به شمار می‌رود. پژوهش پیشِ رو با هدف ارزیابی اعتبار روایات مطلاق از منظر گفتمان علوی در نهج البلاغه، با رویکردی توصیفی‑تحلیلی، این روایات را در معرض سنجش با سیره و سخنان امام علی (علیهالسلام) در نهج البلاغه قرار داده است. فرضیه محوری آن است که مهم‌ترین معیار داوری درباره صحت انتساب روایاتی که مدعی نهی از ازدواج دختران با امام حسن (علیهالسلام) هستند، باید سیره عملی و گفتاری خود امام علی (علیهالسلام) باشد که بخش بزرگی از آن در نهج البلاغه ثبت شده است. تحلیل محتوای نهج البلاغه نشان می‌دهد که روایات مطلاق نه تنها تأیید یا اشاره مستقیمی در این کتاب نیافته‌اند، بلکه در تضاد آشکار با شواهد و قرائن متعدد برگرفته از سیره و کلام امام علی (علیهالسلام) قرار دارند. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که قرائن مستخرج از نهج البلاغه نه تنها مؤیّد روایات مطلاق نیست، بلکه به‌گونه‌ای اساسی با آنها در تضاد است. این تضادها آشکار می‌سازد که نسبت دادن نهی از ازدواج به امام علی (علیهالسلام) و اطلاق لقب «مِطلاق» بر امام حسن (علیهالسلام)، با تصویر کلّی و آموزه‌های تربیتی مندرج در نهج البلاغه درباره منزلت امامت و عظمت امام حسن (علیهالسلام) ناسازگاری آشکار دارد و اعتبار این روایات را به‌شدت تضعیف می‌کند. يُعدُّ ارتباط لقب "المِطلاق" بالإمام الحسن المجتبى (علیه السلام) بسبب تكرار الزواج والطلاق من أبرز الإشكاليات المثارة حول سيرته. يستهدف هذا البحث تقييم مصداقية روايات المُطلاق من منظور الخطاب العلوي في نهج البلاغة، معتمداً المنهج الوصفي-التحليلي، وذلك من خلال عرض هذه الروايات ومقارنتها بسيرة الإمام علي(علیه السلام) وأقواله المدونة في نهج البلاغة. تقوم الفرضية المحورية على أنَّ المعيار الأهم للحكم على صحة نسبة روايات تزعم النهي عن تزويج البنات من الإمام الحسن (علیه السلام) ينبغي أن يكون سيرة الإمام علي (علیه السلام) العملية والقولية؛ حيث دُوِّنَ قسم كبير منها في نهج البلاغة. ويظهر من تحليل مضمون نهج البلاغة أن روايات المُطلاق لا تخلو من أي تأييد أو إشارة مباشرة فحسب، بل هي في تضاد واضح مع العديد من الشواهد والقرائن المستقاة من سيرة الإمام علي (علیه السلام) وكلامه. ويخلص البحث إلى أن القرائن المستقاة من نهج البلاغة لا تؤيّد روايات المُطلاق فحسب، بل إنها تتعارض معها تعارضاً جوهرياً. وتكشف هذه التعارضات أن نسبة النهي عن الزواج إلى الإمام علي (علیه السلام) وإطلاق لقب "مطلاق" على الإمام الحسن (علیه السلام) تنافي بشكل واضح الصورة الكلية والتعاليم التربوية الواردة في نهج البلاغة حول منزلة الإمامة وعظمة الإمام الحسن (علیه السلام)، مما يوهن مصداقية هذه الروايات إيحاناً شديداً.

https://anb.journals.pnu.ac.ir/article_13056_d3fb48b2770d4e451196fa9837ebc66f.pdf

جامعه بیام نور دراسات حدیثة فی نهج البلاغة 2676-3435 8 1 2025 02 19 نقد ترجمه فارسی جعفر شهیدی از خطبه ۱۹۰ نهج البلاغه بر اساس نظریه گارسس (مطالعه موردی: سطح معنایی-واژگانی) نقد ترجمة الشهيدي الفارسية للخطبة المائة والتسعين في نهج البلاغة علی ضوء نظرية غارسيس (المستوی الدلالي – المعجمی أنموذجًا) 15 30 13055 10.30473/anb.2026.72302.1416 AR محمدحسن امرائی أستاذ مشارك في اللّغة العربية وآدابها بجامعة لرستان، خرم آباد، إيران Journal Article 2024 09 10 با توجه به چالش‌های متعدد موجود در ترجمه متون از هر نوع، به ویژه ادبیات مذهبی، نقد کیفی محصول ترجمه شده جایگاه ویژه‌ای در مطالعات ادبی دارد. روش ترجمه متون به زبان دیگر و حفظ اثربخشی آنها همواره دغدغه اصلی مترجمان و منتقدان بوده است، زیرا هیچ متنی را نمی‌توان بدون تغییر به زبان مقصد ترجمه کرد. این امر به ویژه در ترجمه متون مذهبی اهمیت دارد. بدون شک، هر ترجمه‌ای ویژگی‌های مثبت و منفی دارد و کیفیت ترجمه به این ویژگی‌ها بستگی دارد. نظریه‌های متعددی برای تعیین سطح کیفی متون ترجمه شده وجود دارد که اغلب در تلاش برای دستیابی به یک ترجمه کامل و مطلوب هستند. این تلاش‌ها و ارزیابی‌ها به پیشرفت در ترجمه کمک می‌کنند. نظریه ارزیابی کیفیت ترجمه کارمن والرو گارسس (1994) در تعیین سطح کیفی ترجمه‌ها مؤثر است زیرا معیارهای کیفی برای متون ترجمه شده را در اختیار دارد. این مدل شامل چهار سطح ارزیابی ترجمه است: سطح معنایی-واژگانی، سطح نحوی-ریخت‌شناسی، سطح بلاغی-کارکردی و سطح سبکی-عملی. هر یک از این سطوح زیرگروه‌های خاصی دارند که متون ترجمه شده بر اساس آنها ارزیابی می‌شوند. این مقاله با هدف نقد ترجمه فارسی استاد جعفر شهیدی از خطبه ۱۹۰ نهج البلاغه، صرفاً با تمرکز بر جنبه‌های معنایی و واژگانی آن، نگاشته شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که ترجمه شهیدی از این خطبه منتخب، مخاطب‌محور و هدف‌محور است و رضایت مخاطب هدف را در اولویت قرار می‌دهد. بر اساس رویکردهای مثبت، منفی و خنثی مطرح‌شده در مدل گارسس، نتایج نشان می‌دهد که ترجمه شهیدی محتوامحور است و مرتباً معانی کلمات امام علی (ع) را تفسیر و بسط می‌دهد. او گاهی از تکنیک‌های مثبتی مانند تعریف، بسط دستوری و نقل قول استفاده می‌کند. با این حال، ترجمه او جنبه‌های منفی از جمله حذف و اختصار را نیز نشان می‌دهد که از کیفیت آن می‌کاهد. این امر تا حد زیادی به حذف مکرر افعال توسط شهیدی در ترجمه فارسی نسبت داده می‌شود. این امر به دلیل سبک و رویکرد بلاغی شهیدی و همچنین تعهد او به حفظ قافیه، موسیقیایی و زیبایی‌شناسی زبان مقصد است. این مقاله امکان نقد و ارزیابی ترجمه شهیدی را از منظر مؤلفه‌های معنایی-واژگانی مدل گارسس نشان می‌دهد. از آنجا که ویژگی‌های مثبت این ترجمه بیشتر از ویژگی‌های منفی آن است، این ترجمه به اندازه کافی قابل قبول تلقی شده است. نظرًا للتحديات الكثيرة في ترجمة النصوص بكافة أنواعها، وخاصة الأدب الديني، فإن النقد النوعي لمنتج الترجمة يحتل مكانة خاصة في الدراسات الأدبية. لقد كانت طريقة ترجمة النصوص إلى لغة أخرى والحفاظ على فعاليتها دائمًا أحد الاهتمامات الرئيسية للمترجمين والنقاد؛ لأنه لا يمكن ترجمة أي نص إلى اللغة الهدف دون إجراء تغييرات عليه. ويزداد هذا الأمر أهمية في ترجمة النصوص الدينية ونرى ترجمات كثيرة لها. مما لا شك فيه أن كل ترجمة لها خصائص إيجابية وسلبية، وجودة الترجمة تعتمد على هذه الخصائص. هناك العديد من النظريات لتحديد مستوى جودة النصوص المترجمة وغالباً ما تحاول تحقيق ترجمة كاملة ومرغوبة. هذه الجهود والتقييمات تؤدي إلى التقدم في الترجمة. تعتبر نظرية تقييم جودة الترجمة لكارمن فاليرو غارسيس (1994) فعالة جدًا في تحديد مستوى جودة الترجمات نظرًا لامتلاكها معايير الجودة للنصوص المترجمة. يتضمن هذا النموذج أربعة مستويات لتقييم الترجمة وهي: المستوى الدلالي-المعجمي، المستوى النحوي- الصرفي، المستوى الخطابي -الوظيفي، المستوى الأسلوبي -العملي. ولكل مستوى من هذه المستويات مجموعات فرعية محددة، يتم على أساسها تقييم النصوص المترجمة. يهدف هذا المقال إلى نقد الترجمة الفارسية للخطبة المائة والتسعين في نهج البلاغة للأستاذ شهيدي استناداً إلى نموذج غارسيس على المستوى الدلالي – المعجمی فقط. ومن النتائج التي تم التوصل إليها أنّ ترجمة الشهيدي للخطبة المائة والتسعين المختارة لنهج البلاغة استنادًا إلى نموذج غارسيس 1994م، هي ترجمة موجهة للجمهور وموجهة نحو الهدف، وقد أولى اهتماما أكبر للجمهور المستهدف ورضاهم. بناءً على البيانات والمعلومات التي تم الحصول عليها، وفقًا لنموذج غارسيس، فإن السمات الإيجابية أكثر شيوعًا في ترجمة الخطبة المائة والتسعين المختارة للسيد جعفر الشهيدي من السمات السلبية. لا يفوت

https://anb.journals.pnu.ac.ir/article_13055_f00e1fd326cce911ba81a6a3201d16b0.pdf

جامعه بیام نور دراسات حدیثة فی نهج البلاغة 2676-3435 8 1 2025 02 19 تحلیل گفتمان انتقادی نامه 28 نهج البلاغه براساس نظریه نورمن فرکلاف تحلیل الخطاب النقدي في الرسالة الـ28 من نهج البلاغة علی ضوء نظریة نورمان فيركلف 31 46 12708 10.30473/anb.2026.72421.1423 AR سید احمد موسوی پناه أستاذ مساعد في قسم اللغة العربية وآدابها بجامعة شهيد تشمران اهواز، اهواز، ايران عبدالوحید نویدی أستاذ مساعد، قسم اللغة العربية وآدابها، جامعة الشهيد جمران، الأهواز، إيران احمد سواری أستاذ مساعد، قسم اللغة العربية وآدابها، جامعة الشهيد جمران في الأهواز، الأهواز، إيران Journal Article 2024 10 05 تحلیل گفتمان انتقادی به عنوان یک رویکرد جدید در زبان‌شناسی، به بررسی جنبة اجتماعی و رابطه میان جامعه و زبان در متن می پردازد. این رویکرد، علاوه بر داده ها و اطلاعات زبانی، به موضوعات مؤثر بر شکل گیری گفتمان مانند ایدئولوژی، زمینه موقعیت و بینامتنیت نیز می پردازد و گفتمان را در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین، مورد بررسی و تحلیل انتقادی قرار می دهد. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی بر آن است تا نامه بیست و هشتم نهج البلاغه را در پرتو الگوی مزبور بررسی کند تا ایدئولوژی، گفتمان و معانی نهفته در متن را آشکار سازد. از مهمترین یافته‌های پژوهش حاضر این است که واژگان در سطح توصیف، تصویر اولیه گفتمان را ترسیم می‌کنند و نشان می‌دهند که گفتمانی دینی، ماهیتی سیاسی دارد؛ زیرا ارزش تجربی واژگان موجود در متن، رنگ و بوی دینی سیاسی دارد. برخی واژگان، نشان از حضور دو طبقه متفاوت در جامعه دارد. در سطح تفسیر، نیز مجموعه‌ای از شواهد از طریق نقد گفتمان به دست آمده است. این شواهد، تعارض‌های موجود در جامعه‌ای را که گفتمان محصول آن است، آشکار می‌کند. ضمن اینکه گفتمان موجود در متن، دارای ریشه‌ها و اصولی دارد که در به وجود آمدن آن تأثیرگذار بودند. در سطح تبیین، نویسنده متن، به دنبال تغییر ایدئولوژی غلطی است که در جامعه رواج پیدا کرده است. یدرس تحلیل الخطاب النقدي كاتجاه حدیث في اللسانیات، البعد الاجتماعي والعلاقة القائمة بین المجتمع واللغة في النصّ، ولایكتفي بالبیانات اللغویة البحتة وحدها، وإنما یتجاوزها إلی الأمور المؤثرة في تكوین الخطاب كالأیدیولوجیا وسیاق الحال وسیاق التناص. وفي هذا الصدد یُعَدّ نموذج فیركلف الذي یحلل الخطاب في ثلاثة مستویات: الوصف، والتفسیر، والشرح. يهدف البحث الذي بین أیدینا عبر المنهج الوصفي التحلیلي إلی دراسة الرسالة الــــ 28 من كتاب نهج البلاغة علی ضوء نظریة فیركلف من أجل كشف الأیدیولوجیا والخطاب والمعاني النصیة الكامنة فیها. ومن النتائج التي توصلت إلیها هذه الدراسة أن المفردات في مستوی الوصف ترسم الصورة الأولیة عن الخطاب، وتشي بأنه خطاب دیني ذو طابع سیاسي؛ لأن القیمة التجربیة التي تُظهرها هذه المفردات تغلب علیها الصبغة الدینیة السیاسیة، وتظهر بعض المفردات وجود صفین مختلفین في المجتمع. في مستوی التفسیر یتضح أن هناك مجموعة من الأدلة تتحصل من خلال نقد الخطاب وتكشف الصراعات القائمة في المجتمع الذي تُنتَجُ الخطابُ فیه، وأن هذا الخطاب له جذور ساعدت في تكوینه فانعكست فیه هذه الأحداث والفتن الناشبة منها: اتهام معاویة لعلي بالحسد لمن سبقه من الخلفاء، وإجبار عليّ علی البیعة، وأزمة مقتل عثمان بن عفان، والتهدید بنشوب القتال والحروب. في مستوی الشرح ينوي تغییر الأیدیولوجیة الخاطئة في المجتمع، كما نستشفّ أن المجتمع هو السبب الأقوی في ظهور هذا النوع من الخطاب الذي یحمل أیدیولوجیا الإصلاح والتغییر.

https://anb.journals.pnu.ac.ir/article_12708_9b593968960f3e0fe4afc0d11feaeef8.pdf

جامعه بیام نور دراسات حدیثة فی نهج البلاغة 2676-3435 8 1 2025 02 19 کاربست معناشناسی مفهومی از واژه "کأنّ" در نهج‌البلاغه با رویکرد نظریه ری‌جکندوف تطبيق الدلالات المفهوية "لكانّ" في نهج‌البلاغة تأکیداً علی نظرية جكندوف 47 60 12706 10.30473/anb.2026.73501.1440 AR سید محمد موسوی بفرویی قسم علوم القرآن والحديث، كلية اللاهوت والدراسات الإسلامية - جامعة ميبود، إيران Journal Article 2025 01 20 "کأنّ"از حروف معانی در گروه اسم‌های مشبهة بالفعلی است که دركلطایف و دقایق معنایی آن در شناخت هر چه بیشتر در تفسیر متن ضروری است. این کلمه در نهج‌البلاغه به صورت‌های کأنّ، کأنّما، کأنّا، کأنّی و فکأنّی در حدود 32 مرتبه آمده‌ که با توجه به موارد یادشده، ترجمه‌های خاصی را در معنا دارا شده‌ است . این کلمه با ساختار‌های مختلف در متون یادشده در معانی توبیخ، تشبیه، مشابهت، استدراک، تحقیق، تقریب و شكو تردید به کار رفته‌ و با توجه به کلمات همنشین خود می‌تواند دلالت‌های مفهومی متعددی با استفاده از مدل زبانی جکندوف داشته ‌باشد که شامل رویداد، وضع، مسیر، مکان، ویژگی و مقدار است.یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که واژه کأنّ دارای معانی مختلفی در نقش‌های ارجاعی و عاطفی از ترجمه است که هریكبا توجه به نظریه مذکور قابلیت تفسیر معنایی مخصوص به خود را دارد. نتیجه این تحقیق هم که به صورت موردی و با روش توصیفی تحلیلی انجام شده، حکایت از آن دارد که بررسی ترجمه این کلمه از نظر سبکی، معنایی و مفهومی می‌تواند با توجه به اولیه‌های معنایی ارائه شده توسط ‌جکندوف خط حائل قطعی مبنی بر محدودیت در ترجمه تشبیهی آن وجود نداشته باشد بلکه می توان از این طریق ترجمان جدیدتر و بهتری از متن را ارائه نمود. أدات التشیبه في علم البلاغة هي نفس الحروف المشبّهة بالفعل في علم النحو، ومن خلال مقارنتها في النّص، يمكن فهم معنى المتحدث بشكل أفضل وکذلك يمكن تقديم تفسير أفضل. بما أنّ کثیراَ لأعمال الأدبية واللغوية والتفسيرية القيّمة كُتبت باللغتين الفارسية والعربية فيبدو من اللازم إجراء بحث نحوي ولغوي وبنیویة لفهم الفروق الدقيقة في معنى كلّ حرف من الحروف التي يكون لمعرفتها دورٌ کثیر في تفسير أدقّ وفهم أفضل ومنها دراسة "کأنّ" فی نصوص من نهج‌البلاغة التي نجدها بطرق مختلفة من"کأنّ، كأنّما، كأنّا، كأنّي، فكأنّي" حوالي 32 مرة، وبحسب الحالات المذكورة فإنّ لها أسلوب خاص يستخدم بهياكل مختلفة في معاني التوبيخ والتشبيه والمشابهة والمقارنة والتقريب والشك وفقًا للكلمات المجاورة والترتيب اللفظي فيها، فمن الممكن الحصول على کلمات بديلة أو بشكل أوضح، عدة مفاهيم أخری في أسلوب الکلام الذي یحتوی علیها. وتشیر دراسة الحالة هذه التي تمّ إجراؤها بمنهج وصفي تحليلي إلى أنّ الفحص لهذه الكلمة علی ضوء نظریة جکندوف اللغوية يمكن إنشاء ترجمة أکثرحداثة وتفاسیر أفضل بالنسبة إلی الماضي في هذا الشأن.

https://anb.journals.pnu.ac.ir/article_12706_d11c9fda6715e0ae195d894c53877288.pdf

جامعه بیام نور دراسات حدیثة فی نهج البلاغة 2676-3435 8 1 2025 02 19 مطالعة تطبیقی کاربست آموزه اخلاقی صبر در قرآن و نهج البلاغه دراسة تطبیقیّة لتوظیف القیمة الأخلاقیّة للصبر في القرآن ونهج البلاغة 61 70 13057 10.30473/anb.2026.74470.1450 AR فروغ پارسا أستاذ، معهد العلوم الإنسانية والدراسات الثقافية، طهران، إيران Journal Article 2025 05 03 صبر به مثابه یکی از مهم ترین ارزش های اخلاقی و به معنای شکیبایی، آرام‌گرفتن و بردباری در برابر حوادث و حبس وبازداشتن نفس از شکایت و جزع در مواجهه با مشکلات در قرآن و نهج البلاغه توصیه و سفارش شده است. صبر و بردباری به عنوان یکی از مؤلفه های مهم شخصیت انسان در روابط فردی و اجتماعی تأثیر سازنده ای دارد و علاوه بر عالمان دینی ، توجه روانشناسان ، دانشمندان علم اخلاق و تربیت را نیز به خود جلب کرده است. این جستار با مطالعة فراز های مختلف بیانات حصرت علی (ع) در باره آموزة اخلاقی صبر نشان می دهد که همگی دیدگاه های حضرت با الهام و مستخرج از آموزه های قرآن کریم بوده اند. ارتباط صبر با ایمان ، صبر و پیامبران ، صبر و پاداش اخروی، بیانگر ارتباط این آموزه با اصول عقاید یعنی توحید ، نبوت و معاد است. از سوی دیگر صبر با آرامش روانی فرد و مراقبت انسان از افسردگی و سرخوردگی و نهایتاً پیروزی و موفقیت انسان ارتباط نزدیک و سازنده ای دارد. يُعدُّ الصبر من أهمّ القیم الأخلاقیّة، ویعني الاحتمال، والثبات، وکظم الغیظ، وحبس النفس عن الشكوى والجزع عند مواجهة الشدائد. وقد أوصى به القرآن الكریم ونهج البلاغة بشدّة. یُشكّل الصبر عاملاً مؤثّراً في بناء شخصیّة الإنسان على الصعیدین الفردي والاجتماعي، وقد حظي باهتمام not فقط علماء الدین، بل أيضًا علماء النفس، والفلاسفة الأخلاق، والمربّین. وبناءً على ذلك، یتساءل هذا البحث: ما هي العلاقة بین توظیف مبدأ الصبر في نهج البلاغة والقرآن الكریم؟ یُظهر هذا البحث، من خلال دراسة مقاطع مختلفة من كلمات الإمام عليّ (ع) حول القیمة الأخلاقیّة للصبر، أن جمیع وجهات نظره كانت مستوحاة ومستنبطة من تعالیم القرآن الكریم. إنّ علاقة الصبر بالإیمان، والصبر بالأنبیاء، والصبر بالثواب الأخروي، تُبیّن ارتباط هذا المبدأ بأصول العقائد: التوحید، والنبوّة، والمعاد. ومن ناحیة أخرى، فإنّ للصبر ارتباطاً وثیقاً وبنّاءً بالطمأنینة النفسیّة للفرد، وحمایتّه من الاكتئاب والإحباط، وفي النهایة بالنصر والنجاح.

https://anb.journals.pnu.ac.ir/article_13057_7b468b3d3e3eb2d6a108cfaab0b1e8c3.pdf

جامعه بیام نور دراسات حدیثة فی نهج البلاغة 2676-3435 8 1 2025 02 19 مبانی کسب‌وکار حلال در نهج‌البلاغه: مطالعه تطبیقی با فقه اسلامی و اقتصاد اسلامی معاصر و آثار اقتصادی آن بر کارایی و بهره‌وری مبادئ الأعمال الحلال في نهج البلاغة: دراسة مقارنة مع الفقه الإسلامي والاقتصاد الإسلامي المعاصر وآثارها الاقتصادية على الكفاءة والإنتاجية 71 88 13059 10.30473/anb.2026.74944.1454 AR سعید کیان پور استاذ المساعد، قسم الاقتصاد، جامعه پیام نور، طهران، ایران امیرعلی فرهنگ أستاذ مشارك، قسم الاقتصاد، جامعة بيام نور، طهران، إيران الهام رضایی أستاذ مساعد في قسم الفقه وأُسس الحقوق الإسلامية، جامعة بيام نور، طهران، إيران Journal Article 2025 06 23 کسب‌وکار حلال در اقتصاد یکی از مهم‌ترین موضوعات در جوامع اسلامی است. این پژوهش در دو بخش شاخص‌های اسلامی در کسب‌وکار و بازار اسلامی، و شاخص‌های اخلاقی و حقوقی، با استناد به آموزه‌های دینی از نهج‌البلاغه و روایات بررسی شده است. از شاخص‌های اسلامی می‌توان به رعایت حقوق و دستمزد کارگران (وجوب تعیین دستمزد اجیر از دیدگاه نهج‌البلاغه) اشاره کرد. همچنین وفای به عهد در معاملات، آسان‌گیری، عدالت، تأثیرگذاری قیمت‌ها در بازار اسلامی و حرمت ربا از مهم‌ترین شاخص‌های بازار اسلامی هستند. در بخش دوم، هر کسب‌وکاری که بخواهد در چارچوب شریعت و اخلاق اسلامی باشد، باید شاخص‌هایی مانند عدالت و انصاف، شفافیت و صداقت، مسئولیت‌پذیری، مشاوره و پرهیز از فریب را رعایت کند. این مطالعه اصول نهج‌البلاغه را با فقه اسلامی سنتی (مانند حرمت ربا) و اقتصاد اسلامی معاصر (مانند مدل‌های بانکداری اسلامی) مقایسه می‌کند و آثار اقتصادی آن‌ها بر کارایی (مانند افزایش بهره‌وری ۲۰% در بازارهای حلال مالزی) و توزیع عادلانه درآمد را بررسی می‌نماید. همچنین نقش حکمرانی و نهادها در اجرای این ارزش‌ها برجسته شده، با استناد به داده‌های واقعی مانند بازار جهانی حلال به ارزش حدود ۲.۷ تریلیون دلار. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی با مدل اقتصادی اسلامی است و داده‌ها از منابع کتابخانه‌ای و آمار اقتصادی جمع‌آوری شده است. الملخص يُعدّ العمل الحلال في الاقتصاد من أهمّ المواضيع في الجوامع الإسلامية. وقد تمّ بحثه في قسمين: المؤشرات الإسلامية في الأعمال والسوق الإسلامية، والمؤشرات الأخلاقية والقانونية، استنادًا إلى التعاليم الدينية المستمدة من نهج البلاغة والأحاديث النبوية. ومن المؤشرات الإسلامية في الأعمال الالتزام بأجور العمال، والذي يُعدّ، من منظور نهج البلاغة والنصوص الدينية، التزامًا بتحديد أجر الأجير. كما يُعدّ الالتزام بالوفاء بالالتزامات في المعاملات، وسهولة التعامل، والالتزام بالعدل، ومدى فعالية الأسعار في السوق الإسلامية، وتحريم الربا في المعاملات، من أهمّ مؤشرات السوق الإسلامية من منظور نهج البلاغة والتعاليم الدينية. وفي الجزء الثاني، فإن أي عمل تجاري يريد أن يكون ضمن إطار الشريعة الإسلامية والأخلاق الإسلامية يجب أن يلتزم بالمؤشرات الأخلاقية والقانونية مثل مبادئ العدل والإنصاف في العمل، وضرورة الشفافية والصدق، والمسؤولية والالتزام بحقوق الآخرين، وأهمية التشاور وتجنب الغش في العمل بجميع جوانبه. الدراسة تقارن هذه المبادئ مع الفقه الإسلامي التقليدي (مثل تحريم الربا في الفقه) والاقتصاد الإسلامي المعاصر (مثل نماذج البنوك الإسلامية)، وتبحث آثارها الاقتصادية على الكفاءة (مثل زيادة الإنتاجية بنسبة 20% في الأسواق الحلال كما في ماليزيا) والتوزيع العادل للدخل. كما تبرز دور الحكمرانية والمؤسسات في تنفيذ هذه القيم، مع استناد إلى بيانات واقعية مثل سوق الحلال العالمي بقيمة 2.3 تريليون دولار. المنهج البحثي في هذه الدراسة هو المنهج الوصفي التحليلي مع نموذج اقتصادي إسلامي، وطريقة جمع البيانات تعتمد على المكتبات من خلال الكتب الدينية والبيانات الاقتصادية.

https://anb.journals.pnu.ac.ir/article_13059_b67fc2de281446a661c16d537ba170b1.pdf

جامعه بیام نور دراسات حدیثة فی نهج البلاغة 2676-3435 8 1 2025 02 19 خوانشی از مبانی دین‌داری اجتماعی در نهج‌البلاغه با تأملی بر نظریه ساخت‌یابی و هویت آنتونی گیدنز قراءة لأسس التدين الاجتماعي في نهج البلاغة، تأمل في نظرية أنتوني جيدنز في البنية والهوية 89 102 12701 10.30473/anb.2026.75354.1461 AR علی پروانه محاضر في قسم التربية الإسلامية، جامعة فرهنجيان، طهران، إيران علی سلیمی أستاذ، قسم اللغة العربية وآدابها، كلية الآداب، جامعة رازي، كرمانشاه، إيران حدیث دارابی مدرس گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه رازی،کرمانشاه، ایران Journal Article 2025 08 02 امام علی (ع) در خطبه‌ها، نامه‌ها و حکمت‌ها، رفتارهای فردی را با مسائل اجتماعی پیوند زده است و این روح حاکم بر نهج‌البلاغه، آن را فراتر از یک کتاب دینی و بلکه در زمرة آثار انسانی- اجتماعی ماندگار قرار داده است. همین نکته سبب گشته است تا پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و با رویکرد تطبیقی با اندیشه-های آنتونی گیدنز در زمینه ساخت‌یابی و هویت، به خوانشی تازه از دین‌داری اجتماعی در نهج البلاغه دست یابد. نتیجه این‌که براساس تئوری‌های گیدنز، آموزه‌های نهج‌البلاغه نیز به مثابه یک متن دینی با روح اجتماعی، موضوع دین‌داری را یک فرایند پویا و سیّال قلمداد می-کند که در روابط متقابل فردی - اجتماعی تبلور می‌یابد که در آن، هم عاملیّت فردی و هم ساخت اجتماعی نقش محوری ایفا می کنند. اما با این وجود، گیدنز با رویکرد کارکردگرایی، معنابخشی را از مهم‌ترین کارکردهای دین دانسته است و آن را مختص به این دنیا می‌داند، ولی از دیدگاه نهج-البلاغه معنابخشی در این دنیا خلاصه نمی‌شود و آخرت را هم شامل می‌شود و این دنیا مقدمه‌ای است برای جهان آخرت. نهج‌البلاغه عامل اصلی دین‌ورزی را در درون انسان جستجو می‌کند و آن نیاز فطری انسان به کمال و سعادت در دنیا و آخرت است، اما گیدنز نگاه تقلیل-گرایانه و بهره‌ورانه به دین دارد که در آن به دین در حد ابزاری برای ساماندهی زندگی مادی نگریسته می‌شود لقد ربط الإمام علي (عليه السلام) السلوكيات الفردية بالقضايا الاجتماعية في خطبه ورسائله وحكمه، وهذه الروح التي تحكم نهج البلاغة جعلته يتجاوز كونه كتابًا دينيًا، ويضعه في مصاف الأعمال الإنسانية الاجتماعية الخالدة. وقد قادت هذه النقطة هذه الدراسة، باستخدام منهج وصفي تحليلي ومنهج مقارن مع أفكار أنتوني جيدنز في مجال البنية والهوية، إلى قراءة جديدة للتدين الاجتماعي في نهج البلاغة. والنتيجة هي أنه، بناءً على نظريات جيدنز، فإن تعاليم نهج البلاغة، كنص ديني ذي روح اجتماعية، تنظر أيضًا إلى موضوع التدين كعملية ديناميكية وسلسة تتبلور في التفاعلات الفردية الاجتماعية، حيث يلعب كل من الفعل الفردي والبنية الاجتماعية دورًا محوريًا. مع ذلك، يرى جيدنز، بمنهج وظيفي، أن صياغة المعنى من أهم وظائف الدين، ويرى أنها خاصة بهذا العالم، ولكن من منظور نهج البلاغة، فإن صياغة المعنى لا تقتصر على هذا العالم، بل تشمل أيضًا الآخرة، وهذه الدنيا مقدمة للآخرة. يبحث نهج البلاغة عن العامل الرئيسي للتدين لدى الإنسان، وهو حاجته الفطرية إلى الكمال والسعادة في الدنيا والآخرة، إلا أن جيدنز لديه رؤية اختزالية ونفعية للدين، حيث يُنظر إلى الدين كأداة لتنظيم الحياة المادية.

https://anb.journals.pnu.ac.ir/article_12701_b97cc5020ab75d026c3e845947a07dbb.pdf

جامعه بیام نور دراسات حدیثة فی نهج البلاغة 2676-3435 8 1 2025 02 19 بازنمایی گفتمان فتنه در خطبه‌های جمل نهج‌البلاغه: تحلیل انتقادی بر مبنای مدل فرکلاف تمثيل فتنة الجمل في الخطبتين الثالثة والسابعة والعشرين من نهج البلاغة: دراسة تحليل الخطاب النقدي على ضوء منهج فركلاف 103 116 12700 10.30473/anb.2026.75520.1463 AR مهرناز گلی أستاذ مشارك، قسم العلوم، القرآن والحديث، جامعة سيستان وبلوشستان، زاهدان، إيران الهه گلی حاصل على درجة الماجستير من جامعة بيام نور، فرع تفت، إيران Journal Article 2025 08 19 چکیده مفهوم فتنه در نهج‌البلاغه، به‌ویژه در خطبه‌های مرتبط با واقعهٔ جمل، بازتاب‌دهندهٔ گفتمانی چندلایه از سوی امام علی(ع) در مواجهه با تحریف حقیقت، فریب نخبگان و مشروعیت‌بخشی کاذب به قدرت است. این پژوهش با هدف واکاوی بازنمایی فتنه در دو خطبهٔ محوری نهج‌البلاغه ـ خطبه سوم (شقشقیه) و خطبه ۲۷ ـ با بهره‌گیری از الگوی تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف و در چارچوب سه سطح تحلیل (توصیف متن، تفسیر گفتمان و تبیین اجتماعی) انجام شده است. در سطح نخست، امام علی(ع) با استفاده از استعاره‌های حسی، افعال ماضی با بار افشاگرانه و تقابل‌های معنایی چون حق/باطل و دین/دنیا، زبان را به ابزاری کارآمد برای مقاومت و افشاگری تبدیل می‌کند. در سطح دوم، این خطبه‌ها گفتمان علوی را به‌مثابه کنشی انتقادی در نفی مشروعیت خواص بیعت‌شکن و فروپاشی نظام معنایی قدرت ترسیم می‌کنند. در سطح سوم نیز، زمینه‌های تاریخی، قبیله‌ای و ایدئولوژیک فتنه ـ از ماجرای سقیفه تا رخداد جمل ـ به‌عنوان بستر اجتماعی شکل‌گیری این گفتمان بررسی می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که زبان در نهج‌البلاغه صرفاً وسیلهٔ بیان نیست، بلکه کنشی گفتمانی با کارکرد اصلاح اندیشهٔ سیاسی، افشای سازوکار سلطه و تقویت عقلانیت دینی است. بر این اساس، نهج‌البلاغه می‌تواند الگویی توانمند برای تحلیل گفتمان‌های بحران‌زدهٔ سیاسی در سنت اسلامی به شمار آید. إن مفهوم الفتنة في نهج البلاغة، ولا سيما في الخطب المتعلقة بواقعة الجمل، يعكس خطابا متعدد الطبقات للإمام علي (عليه السلام) في مواجهة تحريف الحقيقة، وخداع النخب، ومنح الشرعية الزائفة للسلطة. تهدف هذه الدراسة إلى الكشف عن تمثيل الفتنة في خطبتين محوريتين من نهج البلاغة: الخطبة الثالثة والخطبة السابعة والعشرون، بالاعتماد على نموذج تحليل الخطاب النقدي لنورمن فركلاف، وفي إطار المستويات الثلاثة للتحليل: وصف النص، وتأويل الخطاب، والتفسير الاجتماعي. في المستوى الأول، يوظف الإمام علي (عليه السلام) الاستعارات الحسية مثل «الشوكة في العين» و«العظم في الحلق»، والأفعال الماضية ذات الطابع الكاشف، والتقابلات الدلالية من قبيل «الحق/ الباطل» و«الدين/ الدنيا»، ليجعل من اللغة أداة فاعلة للمقاومة والفضح. أما في المستوى الثاني، فتمثل هذه الخطب الخطاب العلوي بوصفه فعلا نقديا ينفي شرعية الناكثين، ومن ذلك قوله: «فقد قامت الفئة الباغية»، الدال على تعبئة قوى الحق في مواجهة الباطل. وفي المستوى الثالث، تحلل الخلفيات التاريخية والقبلية والإيديولوجية للفتنة، من حادثة السقيفة إلى واقعة الجمل، بوصفها السياق الاجتماعي لتكون هذا الخطاب، كما في قوله: «ولكن دعاهم الوطر...» الكاشف عن الدوافع الدنيوية للخصوم. تتجلى أصالة هذه الدراسة في أنها لأول مرة تتناول الخطب المتعلقة بحرب الجمل من منظور المقاربة الثلاثية لفركلاف، مبينة بذلك الأبعاد اللغوية والايديولوجية والتاريخية للفتنة ضمن إطار تحليلي متكامل. وبناء على ذلك، يمكن اعتبار نهج البلاغة أنموذجا فاعلا لتحليل الخطابات السياسية المأزومة في التراث الإسلامي.

https://anb.journals.pnu.ac.ir/article_12700_357a4cd1563fe77473e0a0ad5eb2f9b7.pdf

جامعه بیام نور دراسات حدیثة فی نهج البلاغة 2676-3435 8 1 2025 02 19 خودتنظیمی هیجانی در نهج‌البلاغه: واکاوی مؤلفه‌های صبر در خطبه‌های منتخب التنظيم العاطفي الذاتي في نهج البلاغة: تحليل عناصر الصبر في الخُطب المختارة 117 132 12699 10.30473/anb.2026.75525.1464 AR زینب رهبری طالب ماجستير في علم النفس التربوي، كلية العلوم الإنسانية والتربية، جامعة آزاد الإسلامية، فرع تبريز، إيران یعقوب زمانی طالب دكتوراه في الفقه وأصول الشريعة الإسلامية، كلية اللاهوت والعلوم الإسلامية، جامعة تبريز، إيران علی اقبالی أستاذ مساعد، قسم علم النفس والإرشاد التربوي، جامعة فرهنجيان، طهران، إيران Journal Article 2025 08 19 نهج‌البلاغه سرشار از مباحثی است که توجه ویژه‌ای به مفاهیم انسانی و اخلاقی دارد. تطبیق آموزه‌های نهج‌البلاغه با یافته‌های روان‌شناسی، به ویژه در زمینه خودتنظیمی هیجانی، موضوعی ارزشمند و راهگشا در تقویت پیوند میان معارف دینی و علوم انسانی نوین است. هدف این پژوهش بررسی دقیق نقش صبر در خطبه‌ها، نامه ها و حکمت های نهج‌البلاغه به‌عنوان یک راهبرد عملی و کارآمد برای مدیریت هیجان‌های منفی و حفظ تعادل روانی است. این مطالعه با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوا به استخراج و تحلیل مطالب پرداخته و مفهوم صبر را به‌مثابه عاملی کلیدی در فرآیند خودتنظیمی هیجانی و هدایت رفتار واکاوی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد آموزه‌های نهج‌البلاغه درباره صبر در مدیریت هیجاناتی چون خشم، ناامیدی و اضطراب، در حوزه‌های شخصی، اجتماعی، سیاسی، عبادی و معنوی، همسو با مباحث روان‌شناسی معاصر است و بر کنترل واکنش‌های هیجانی و هدایت رفتار در مسیر صحیح تأکید دارد. بر این اساس، صبر علاوه بر ارتقای سلامت روانی و تقویت خودتنظیمی هیجانی، دارای کارکردهای تربیتی و اخلاقی نیز در آموزه‌های امام علی (ع) است. يُعد كتاب نهج البلاغة ثريًا بالمواضيع التي تولي اهتمامًا خاصًا للمفاهيم الإنسانية والأخلاقية. وتعدُّ مقارنة تعاليم نهج البلاغة مع نتائج علم النفس، خاصة في مجال التنظيم العاطفي الذاتي، موضوعًا قيّمًا ومرشدًا لتعزيز الرابط بين المعارف الدينية والعلوم الإنسانية الحديثة. تهدف هذه الدراسة إلى تحليل دقيق لدور الصبر في خطب ورسائل وحكم نهج البلاغة كاستراتيجية عملية وفعّالة لإدارة المشاعر السلبية والحفاظ على التوازن النفسي. اعتمدت هذه الدراسة على منهج تحليل المحتوى لاستخراج وتحليل المواد، وتم دراسة مفهوم الصبر كعامل رئيسي في عملية التنظيم العاطفي الذاتي وتوجيه السلوك. تشير النتائج إلى أن تعاليم نهج البلاغة حول الصبر في إدارة مشاعر كالغضب واليأس والقلق-في المجالات الشخصية والاجتماعية والسياسية والعبادية والروحية-تتماشى مع موضوعات علم النفس المعاصر، وتؤكد على السيطرة على الاستجابات العاطفية وتوجيه السلوك في المسار الصحيح. وبناءً على ذلك، فإن الصبر في تعاليم الإمام علي (ع) يمتلك بالإضافة إلى تعزيز الصحة النفسية وتقوية التنظيم العاطفي الذاتي، وظائف تربوية وأخلاقية أيضًا.

https://anb.journals.pnu.ac.ir/article_12699_3742e1ab3e90905207fb47b504dff602.pdf

جامعه بیام نور دراسات حدیثة فی نهج البلاغة 2676-3435 8 1 2025 02 19 بررسی نشانه معناشناسی ضرب آهنگ در خطبهٔ «جهاد» از منظر گفتمان نشانه‌ـ‌معناشناسی دراسةُ سیمیائیةِ الإیقاع في خطبة "الجهاد" من المنظور الخطاب السیمیوطیقي 133 146 13060 10.30473/anb.2026.75584.1466 AR Leila قنبری استادیار،گروه زبان وادبیات عرب، دانشگاه پیام نور،تهران،ایران سمیرا حیدری راد استادیارو عضو هیئت علمی گروه زبان وادبیات عربی، دانشگاه ولی عصر(ع) رفسنجان Journal Article 2025 08 25 امام علی(ع) به بلاغت و فصاحت در ادبیات عرب شهرت دارد. خطبه‌هایی که از ایشان نقل شده، از بلیغ‌ ترین، درست ترین و زیباترین خطبه‌های عربی به شمار می‌آیند. ضرب آهنگ، ویژگی غالب خطبه‌ها و جوهرهٔ غنی آن‌هاست؛ جوهری که دل‌ها را مجذوب و گوش‌ها را مشتاق شنیدن می‌کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایهٔ آرای گفتمان نشانه‌ معناشناسی، به بررسی دو سطح فشاره ای و گستره‌ای شدید و کند در خطبهٔ جهاد می‌پردازد. هدف اصلی تحلیل نشانه‌معناشناسی خطبهٔ «جهاد»، واکاوی دلالت‌های تنشی در فرایند انتقال معنا از دلالت‌های ریتمیک به دلالت‌های ضمنی و نیز خرد کردن واحدهای گفتمانی به واحدهای کوچک‌تر برای کشف مفاهیم تازه در خطبه است. بر اساس یافته‌ها، فرایند انتقال معنا به پدید آمدن دلالت‌های متناقض، ضمنی و تقابلی از ضرب آهنگهای موجود در خطبهٔ «جهاد» می‌انجامد؛ مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از: ضزب آهنگ ناشی از مقاطع صوتی، و ضرب آهنگ ناشی از واج‌های مجهور، مهموس، شدید و کند. بیشتر واج‌ها در این خطبه از نوع مجهور و شدیدند که بافت خطبه را بازتاب می‌دهند. همچنین ضرب آهنگ حاصل از مقاطع صوتی، پدیدهٔ «اهمال» را آشکار می‌سازد؛ پدیده‌ای که به «غفلت» می‌انجامد و در ضرب آهنگهای به‌دست‌آمده، نمودهای صعودی، نزولی و افزایش را نشان می‌دهد. . اشتهر الإمام علی(ع) ببلاغته وفصاحته في الأدب العربي. الخطب التي ألقاها الإمام علي(ع) هي أکثر الخطب العربیة بلاغةً وصدقاً وجمالاً. أمّا الإیقاع فهو سمة الخطب الغالبة وجوهره الغني الذي یجعل النفوس تواقین إلیه والآذان ناشطین لسماعه. تقوم الدراسة المدروسة ضمن المنهج الوصفي-التحلیلي وعلی ضوء آراء الخطاب سیمیوطیقي بـمعالجة المستویین العاطفي والمعرفي في خطبة الجهاد. أمّا الغرض الرئیس لـتحلیل سیمیوطیقي لـخطبة "الجهاد" هو تحلیل الدلالات التوتریة في عملیة انتقال المعنی مِن الدلالات الإیقاعیة إلی الدلالات التضمینیة وتقطیع الوحدات الخطابیة إلی الوحدات الصغری للکشف عن المفاهیم الجدیدة في الخطبة. وأمّا ما اهتدت إلیه من النتائج فـتشتمل علی أنَّ عملیة انتقال المعنی تؤدي إلی ظهور دلالات تناقضیة، تضمینیة وتضادّیة مِن الإیقاعات الناتجة في خطبة "الجهاد" وأهمّها: الإیقاع الناتج من المقاطع الصوتیة والإیقاع الناتج من الأصوات المجهورة والمهموسة والشدیدة والرخوة. إنّ معظم الأصوات في الخطبة المذکورة تعتبر من الأصوات المجهورة والأصوات الشدیدة التي تعبّر عن سیاق الخطبة والإیقاع الذي ینتج عن المقاطع الصوتیة یبرهن علی ظاهرة "الإهمال" التي تؤدي إلی "الغفلة" تدلّ علی النماذج الصعودیة والنزولیة والتقدّمیة خلال الإیقاعات الناتجة.

https://anb.journals.pnu.ac.ir/article_13060_723ac7156da96d5697866134a8ed6dac.pdf

جامعه بیام نور دراسات حدیثة فی نهج البلاغة 2676-3435 8 1 2025 02 19 تحلیل سندی و محتوایی روایت من احبنا اهل البیت در نهج البلاغه تحليل سندي ومضموني لحديثِ «مَن أحَبَّنا أهلَ البيت» في نهج البلاغة 147 162 12697 10.30473/anb.2026.76533.1476 AR ولی اله حسومی أستاذ مشارك، قسم علوم القرآن والحديث، جامعة ميبود، إيران Journal Article 2025 11 16 هدف پژوهش حاضر تحلیل سندی و متنی حدیث منسوب به امام علی (علیه‌السلام) در نهج‌البلاغه است که فرموده است: «مَن أحبَّنا أهلَ البيت فليستعِدَّ للفقرِ جِلباباً». بدین منظور تلاش شده است تا با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از روایات شیعه و اهل سنت، تحلیلی جامع در خصوص این روایت ارائه شود. بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، اين روايت با لفظ «فليستعد» و در قالب روایت مستقل، اولين بار در نهج البلاغه ذکر شده و ادامه در كتب حديثي دیگر مثل بحار الانوار نيز ذکر شده است. اين روايت با لفظ (فليعد) در امالي سيد مرتضي و نیز منابع اهل سنت نیز ذكر شده است. رویکرد این منابع، تحلیل و توجه به محتوا بوده، لذا عمدتا سند را ذکر نکرده‌اند. اما روایت فوق و مضمون آن، به صورت بخشی از یک روایت طولانی در منابع مختلف شیعه و اهل سنت با سند نقل شده است که بررسی سندی آنها نشان می‌دهد، این حدیث از سند صحیح و قابل اعتماد برخوردار است. از جهت متنی نیز فقر یا می‌تواند به معنای فقر مادی باشد که در این صورت با توجه به مجموع احادیث مشابه، ملازمت فقر با دوستی اهل، عمومی و مطلق نیست بلکه به شرایط زمانی و مکانی مقید شده یا عمومیت آن تخصیص خورده است. از طرف دیگر، با توجه به وجه مثبت فقر می‌توان آن را به معنای خاص فقر الی الله دانست. يهدف البحث الحاضر إلى تحليل سنديّ ومتنِيّ للحديث المنسوب إلى الإمام عليّ (عليه السلام) الوارد في نهج البلاغة، والذي جاء فيه قوله: «مَن أحبَّنا أهلَ البيت فليستعِدَّ للفقرِ جِلباباً». لهذا الغرض، سعى البحثُ، اعتمادًا على المنهج الوصفيّ التحليليّ، و بالاستفادة من الروايات الواردة في مصادر الشيعة وأهل السنّة، إلى تقديم تحليلٍ جامعٍ لهذا الحديث. تشير نتائجُ الدراسة إلى أنّ هذه الرواية قد وردت بلفظ «فليستعدّ» و للمرّة الأولى في نهج البلاغة بصيغة روايةٍ مستقلّة، ثم نُقل تتمّتها في مصادر حديثيّة أخرى، من قبيل بحار الأنوار. كما وردت هذه الرواية بلفظ «فليُعدّ» في أمالي السيّد المرتضى، وكذلك في بعض مصادر أهل السنّة. قد انصبّ اهتمامُ هذه المصادر على التحليل المضمونيّ والدلالة المعنويّة، ولذلك لم تُعْنَ -في الغالب- بذكر الأسانيد. غير أنّ هذه الرواية ومضمونها قد نُقلا، بوصفهما جزءًا من روايةٍ طويلة، في مصادر متعدّدة شيعيّة وسنّيّة مع إسنادٍ، ويُظهر الفحصُ السنديّ لتلك النقول أنّ هذا الحديث يتمتّع بسندٍ صحيحٍ ومعتبر. أمّا من حيثُ الدلالةُ المتنيّة، فإنّ الفقر الوارد في الحديث يمكن أن يُفَسَّر بالفقر المادّي، وفي هذه الحالة، وبالنظر إلى مجموع الأحاديث المماثلة، لا تكون الملازمة بين الفقر ومودّة أهل البيت (عليهم السلام) ملازمةً عامّةً ومطلقة، بل هي مقيّدة بظروفٍ زمانيّةٍ ومكانيّةٍ خاصّة، أو يكون عمومها قد خُصِّص. ومن جهةٍ أخرى، وبالنظر إلى البُعد الإيجابيّ للفقر، يمكن حمله على معناه الخاص، أي الفقر إلى الله.

https://anb.journals.pnu.ac.ir/article_12697_376253b46bf2f3ba595b7f06cd36fbb6.pdf

جامعه بیام نور دراسات حدیثة فی نهج البلاغة 2676-3435 8 1 2025 02 19 چارچوب سلامت و پیشگیری در نهج‌البلاغه: تحلیل محتوایی آموزه‌های معنوی، رفتاری و محیطی چارچوب سلامت و پیشگیری در نهج‌البلاغه: تحلیل محتوایی آموزه‌های معنوی، رفتاری و محیطی 163 178 13058 10.30473/anb.2026.78048.1492 AR مهدی عبادی الأستاذ المشارك بقسم تاريخ وحضارة الأمم الإسلامية، جامعة بیام نور، طهران، إیران. ملیحه متوسلیان أستاذ مشارك، قسم الطب الإيراني، كلية الطب الإيراني والتكميلي، جامعة مشهد للعلوم الطبية، مشهد، إيران. سیامک مختاری دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله (عج)، تهران، ایران Journal Article 2026 05 14 نهج‌البلاغه به‌عنوان یکی از متون بنیادین در میراث حدیثی و حکمی اسلام، واجد ظرفیت‌های قابل توجهی در تبیین ابعاد مختلف زندگی انسان، از جمله مقوله سلامت و پیشگیری از بیماری است. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی–تحلیلی و با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای متنی، به بررسی مؤلفه‌های پیشگیری از بیماری و ارتقای سلامت در نهج‌البلاغه پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) پیشگیری از بیماری را در قالب یک نظام جامع شامل مراقبت‌های معنوی (دعا، مراقبه، انس با خداوند، شکرگزاری)، خودکنترلی رفتاری (تقوا، پرهیز از افراط)، سبک زندگی متعادل در ابعاد زیستی، زمانی و محیطی، و نیز مهار عوامل روانی–اجتماعی (حسد، خشم، حرص) تبیین فرموده‌اند. همچنین از منظر توحید افعالی، بیماری و عافیت هر دو جلوه‌هایی از مشیّت الهی به‌شمار آمده و بر نگرش معنوی انسان نسبت به سلامت تأثیر می‌گذارند. هماهنگی قوای درونی انسان نیز به‌مثابه سامانه‌ای یکپارچه، نقش مؤثری در حفظ سلامت ایفا می‌کند. یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد که آموزه‌های نهج‌البلاغه، الگویی منسجم و کارآمد برای تلفیق عناصر معنوی، رفتاری و محیطی در جهت ارتقای سلامت جسمانی و معنوی انسان ارائه می‌دهند؛ الگویی که می‌تواند در سیاست‌گذاری‌های سلامت در جوامع اسلامی مورد بهره‌برداری قرار گیرد. يُعدّ نهج البلاغة أحد النصوص التأسيسية في التراث الحديثي والحِكمي الإسلامي، وينطوي على قدرات معرفية بالغة في تبيين مختلف أبعاد حياة الإنسان، ولا سيما في مجال الصحة والوقاية من الأمراض. يهدف هذا البحث، من خلال مقاربة وصفية–تحليلية وبالاعتماد على منهج تحليل المحتوى النصّي، إلى دراسة مكوّنات الوقاية من المرض وتعزيز الصحة في نهج البلاغة. وتُظهر النتائج أنّ أمير المؤمنين عليًّا (عليه السلام) قد قدّم الوقاية من المرض ضمن منظومة شاملة تشمل: الرعاية الروحية (كالدعاء، والمراقبة، والأُنس بالله تعالى، وشكر النعمة)، والضبط السلوكي الذاتي (كالتقوى واجتناب الإفراط)، واعتماد نمط حياة متوازن في أبعاده البيولوجية والزمانية والبيئية، إلى جانب ضبط العوامل النفسية–الاجتماعية (كالحسد والغضب والحرص). كما يُنظر إلى المرض والعافية، من منظور التوحيد الأفعالي، بوصفهما مظهرين من مظاهر المشيئة الإلهية، بما ينعكس على النظرة الروحية للإنسان تجاه الصحة. كذلك تسهم حالة الانسجام بين قوى الإنسان الباطنية، بوصفها منظومة متكاملة، في أداء دور فاعل في حفظ الصحة، و تدلّ نتائج هذه الدراسة على أنّ تعاليم نهج البلاغة تقدّم نموذجًا متماسكًا وفعّالًا لدمج العناصر الروحية والسلوكية والبيئية في سبيل الارتقاء بالصحة الجسدية والروحية للإنسان؛ وهو نموذج يمكن الإفادة منه في سياسات الصحة داخل المجتمعات الإسلامية.

https://anb.journals.pnu.ac.ir/article_13058_0d458fc15cf05fef90bf94e9961747fd.pdf