جامعه بیام نور دراسات حدیثة فی نهج البلاغة 2676-3435 8 2 2026 08 23 جلوه های بینامتنی آیات قرآن در خطبه 91 نهج البلاغه در حوزه اسماء و صفات الهی المظاهر النصية المتبادلة لآيات قرآنية في الخطبة 91 من نهج البلاغة في مجال الأسماء والصفات الإلهية 63 78 13242 10.30473/anb.2026.75608.1467 AR مرضیه فیاض أستاذ مساعد، قسم اللغة العربية وآدابها، جامعة بيام نور، فارسان، إيران Journal Article 2025 08 27 رابطه بینامتنی یا تناص، رویکردی در پژوهش‌های ادبی است که به بررسی تأثیر و الگوپذیری متون از یکدیگر می‌پردازد و بر این باور است که هر اثر ادبی، آگاهانه یا ناآگاهانه، از متون و اندیشه‌های پیشین یا معاصر تأثیر می‌پذیرد. در این راستا، پژوهش حاضر ارتباط بینامتنی میان دو متن مهم اسلامی، قرآن کریم و نهج البلاغه، را بررسی می‌کند. در این راستا، قرآن به عنوان متن پنهان یا غایب و نهج البلاغه به عنوان متن حاضر معرفی شده است. هدف نگارنده روشن کردن ژرفای ارتباط این دو متن و آشکارسازی انعکاس نورانیت آیات الهی در سخنان حضرت علی (ع) می‌باشد. این پژوهش با روش توصیفی، تحلیلی و تطبیقی به بررسی رابطه بینامتنی قرآن با خطبه 91 نهج البلاغه در حوزه اسماء و صفات الهی پرداخته و در ادامه، انواع مختلف بینامتنیت شامل اجترار، امتصاص و حوار را تعیین می کند. نتایج حاصل از این تحقیق حاکی از آن است که بیشترین تأثیرپذیری کلام امام علی (ع) از قرآن در قالب رابطه بینامتنی با 38 مورد در این خطبه قابل رویت است. استفاده از نفی متوازی با 16 مورد بیشترین مقدار و سپس اجترار ناقص و نفی کلی با حدود 10 و 11 مورد تقریبا به میزان مساوی مورد استفاده قرار گرفته است، همچنین اجترار کامل با 1 مورد کمترین میزان استفاده از روابط بینامتنی در این خطبه را به خود اختصاص داده است. التناص هو منهج في البحث الأدبي يدرس تأثير النصوص على بعضها البعض وأنماطها، انطلاقًا من فكرة أن كل عمل أدبي، شعوريًا أو لا شعوريًا، يتأثر بنصوص وأفكار سابقة أو معاصرة. في هذا السياق، تتناول هذه الدراسة العلاقة التناصية بين نصين إسلاميين هامين، هما القرآن الكريم ونهج البلاغة. يُقدَّم القرآن الكريم كنصٍّ خفيّ أو غائب، بينما يُقدَّم نهج البلاغة كنصٍّ حاضر. يهدف الباحث إلى إبراز عمق العلاقة بين هذين النصين، والكشف عن انعكاس نور الآيات الإلهية في أقوال الإمام علي (عليه السلام). تستخدم هذه الدراسة المنهج الوصفي والتحليلي والمقارن لدراسة العلاقة التناصية بين القرآن الكريم والخطبة 91 من نهج البلاغة في مجال الأسماء والصفات الإلهية، ثم تحدد أنواعًا مختلفة من التناص، بما في ذلك التأمل والتأمل والحوار .تشير نتائج هذه الدراسة إلى أن التأثير الأكبر لأقوال الإمام علي (عليه السلام) على القرآن الكريم يكمن في العلاقات النصية المتبادلة، حيث وردت في 38 حالة في هذه الخطبة. وكان استخدام النفي الموازي، بواقع 16 حالة، هو الأكثر شيوعًا، يليه النفي الناقص والنفي التام، بواقع 10 و11 حالة على التوالي، بينما كان استخدام النفي التام، بواقع حالة واحدة، هو الأقل شيوعًا في هذه الخطبة.<br /><br /> https://anb.journals.pnu.ac.ir/article_13242_a13ef498093dd0f2e44e9a21fd6375d5.pdf