جامعه بیام نور دراسات حدیثة فی نهج البلاغة 2676-3435 المقالات الجاهزة للنشر 2026 06 28 تحلیل مولفه های اجتماعی و استحکام و پایداری خانواده در نهج البلاغه تحليل المكونات الاجتماعية لقوة الأسرة واستقرارها في نهج البلاغة 13128 10.30473/anb.2026.75889.1469 AR مصطفی زارعی أستاذ بجامعة الشهيد محلاتي للعلوم الإسلامية، جامعة علوم القرآن والحديث، قم، إيران حفیظ الله فولادی أستاذ مساعد، قسم علم الاجتماع، جامعة قم ومعهد البحوث، إيران علیرضا فتاحی طالب بكالوريوس في جامعة شهيد محلاتي للعلوم الإسلامية، قم، إيران Journal Article 2025 09 21 در مواجهه با چالش‌های معاصر نظیر فردگرایی و تضعیف پیوندهای بین‌فردی که نهاد خانواده را تهدید می‌کند، این مقاله با هدف ارائه یک چارچوب نظری و راهبردی نوآورانه، به تحلیل مؤلفه‌های اجتماعی استحکام‌بخش به پایداری خانواده از منظر نهج‌البلاغه می‌پردازد. در حکمت علوی، خانواده نه یک نهاد صرفاً خصوصی، بلکه "سلول بنیادین تمدن اسلامی" نگریسته می‌شود که پایداری آن، ضرورتی راهبردی برای تحقق جامعه‌ای سالم است. این پژوهش با رویکردی تحلیلی-توصیفی و با فراتر رفتن از رویکردهای سنتی، الگوی نوآورانه "حلقه‌های اجتماعی استحکام" را معرفی می‌کند که مؤلفه‌ها را به صورت نظام‌مند در سه سطح درهم‌تنیده طبقه‌بندی می‌نماید: ۱. حلقه استحکام درونی (پویایی‌های خرد اجتماعی)، با تمرکز بر مؤلفه‌هایی چون "مشورت فعال" و "همکاری مبتنی بر کرامت"؛ ۲. حلقه تعامل اجتماعی (تعاملات میان‌فردی با محیط)، که به "صله رحم شبکه‌ای" و "همسایگی مسئولانه" می‌پردازد؛ و ۳. حلقه رسالت اجتماعی (کارویژه کلان اجتماعی)، که نقش خانواده را به عنوان عامل تغییر از طریق "عدالت‌خواهی خانوادگی" و "مقاومت فرهنگی" تعریف می‌کند. هر یک از این مؤلفه‌ها با استناد به خطبه‌ها، نامه‌ها و حکمت‌های نهج‌البلاغه تبیین شده و برای تحقق آن‌ها راهبردهای کاربردی ارائه می‌گردد. یافته‌ها نشان می‌دهد که نهج‌البلاغه، نقشه راهی جامع برای گذار خانواده از مفهوم "پایداری" به "تعالی" ارائه می‌دهد و آن را از یک واحد منفعل و درون‌گرا به یک هسته فعال، تأثیرگذار و تمدن‌ساز در جامعه اسلامی بدل می‌سازد. في مواجهة التحديات المعاصرة كالفردية وضعف الروابط الأسرية الذي يهدد مؤسسة الأسرة، تهدف هذه المقالة إلى تقديم إطار نظري واستراتيجي مبتكر لتحليل المكونات الاجتماعية التي تعزز استقرار الأسرة من منظور نهج البلاغة. ففي فلسفة علوي، لا تُنظر إلى الأسرة كمؤسسة خاصة بحتة، بل كـ«الخلية الأساسية للحضارة الإسلامية» التي يُعد استقرارها ضرورة استراتيجية لتحقيق مجتمع سليم. ومن خلال منهج تحليلي وصفي، وتجاوزًا للمناهج التقليدية، يقدم هذا البحث نموذجًا مبتكرًا لـ«دوائر القوة الاجتماعية» يصنف المكونات بشكل منهجي إلى ثلاثة مستويات مترابطة: 1. دائرة القوة الداخلية (ديناميات الحكمة الاجتماعية)، مع التركيز على مكونات مثل «التشاور الفعال» و«التعاون القائم على الكرامة»؛ 2. دائرة التفاعل الاجتماعي (التفاعلات بين الأفراد مع البيئة)، والتي تتناول «القرابة الشبكية» و«الجوار المسؤول»؛ 3. دائرة الرسالة الاجتماعية (المهمة الاجتماعية الكبرى)، التي تُحدد دور الأسرة كعامل تغيير من خلال «العدالة الأسرية» و«المقاومة الثقافية». يُشرح كل عنصر من هذه العناصر بالرجوع إلى خطب ورسائل وحكم نهج البلاغة، وتُقدم استراتيجيات عملية لتحقيقها. تُظهر النتائج أن نهج البلاغة يُقدم خارطة طريق شاملة لانتقال الأسرة من مفهوم «الاستقرار» إلى مفهوم «التسامي»، مُحوّلاً إياها من وحدة سلبية ومنطوية إلى نواة فاعلة ومؤثرة تُساهم في بناء الحضارة في المجتمع الإسلامي.