جامعه بیام نور دراسات حدیثة فی نهج البلاغة 2676-3435 8 1 2025 02 19 نقد و بررسی روایات «مِطلاق» در پرتو نهج البلاغه نقد ودراسة روايات "المِطلاق" في ضوء نهج البلاغة 1 14 13056 10.30473/anb.2026.72238.1415 AR اصغر طهماسبی بلداجی أستاذ مساعد في علوم القرآن والحديث، جامعة شهركرد طاهر باوی طالب دكتوراه في الأدب العربي، جامعة الشهيد جمران في الأهواز Journal Article 2024 08 31 پیوند لقب «مِطلاق» با امام حسن مجتبی (علیهالسلام) به سبب ازدواج و طلاقهای مکرر، از برجسته ترین چالش‌های مطرح‌شده پیرامون سیره ایشان به شمار می‌رود. پژوهش پیشِ رو با هدف ارزیابی اعتبار روایات مطلاق از منظر گفتمان علوی در نهج البلاغه، با رویکردی توصیفی‑تحلیلی، این روایات را در معرض سنجش با سیره و سخنان امام علی (علیهالسلام) در نهج البلاغه قرار داده است. فرضیه محوری آن است که مهم‌ترین معیار داوری درباره صحت انتساب روایاتی که مدعی نهی از ازدواج دختران با امام حسن (علیهالسلام) هستند، باید سیره عملی و گفتاری خود امام علی (علیهالسلام) باشد که بخش بزرگی از آن در نهج البلاغه ثبت شده است. تحلیل محتوای نهج البلاغه نشان می‌دهد که روایات مطلاق نه تنها تأیید یا اشاره مستقیمی در این کتاب نیافته‌اند، بلکه در تضاد آشکار با شواهد و قرائن متعدد برگرفته از سیره و کلام امام علی (علیهالسلام) قرار دارند. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که قرائن مستخرج از نهج البلاغه نه تنها مؤیّد روایات مطلاق نیست، بلکه به‌گونه‌ای اساسی با آنها در تضاد است. این تضادها آشکار می‌سازد که نسبت دادن نهی از ازدواج به امام علی (علیهالسلام) و اطلاق لقب «مِطلاق» بر امام حسن (علیهالسلام)، با تصویر کلّی و آموزه‌های تربیتی مندرج در نهج البلاغه درباره منزلت امامت و عظمت امام حسن (علیهالسلام) ناسازگاری آشکار دارد و اعتبار این روایات را به‌شدت تضعیف می‌کند. يُعدُّ ارتباط لقب "المِطلاق" بالإمام الحسن المجتبى (علیه السلام) بسبب تكرار الزواج والطلاق من أبرز الإشكاليات المثارة حول سيرته. يستهدف هذا البحث تقييم مصداقية روايات المُطلاق من منظور الخطاب العلوي في نهج البلاغة، معتمداً المنهج الوصفي-التحليلي، وذلك من خلال عرض هذه الروايات ومقارنتها بسيرة الإمام علي(علیه السلام) وأقواله المدونة في نهج البلاغة. تقوم الفرضية المحورية على أنَّ المعيار الأهم للحكم على صحة نسبة روايات تزعم النهي عن تزويج البنات من الإمام الحسن (علیه السلام) ينبغي أن يكون سيرة الإمام علي (علیه السلام) العملية والقولية؛ حيث دُوِّنَ قسم كبير منها في نهج البلاغة. ويظهر من تحليل مضمون نهج البلاغة أن روايات المُطلاق لا تخلو من أي تأييد أو إشارة مباشرة فحسب، بل هي في تضاد واضح مع العديد من الشواهد والقرائن المستقاة من سيرة الإمام علي (علیه السلام) وكلامه. ويخلص البحث إلى أن القرائن المستقاة من نهج البلاغة لا تؤيّد روايات المُطلاق فحسب، بل إنها تتعارض معها تعارضاً جوهرياً. وتكشف هذه التعارضات أن نسبة النهي عن الزواج إلى الإمام علي (علیه السلام) وإطلاق لقب "مطلاق" على الإمام الحسن (علیه السلام) تنافي بشكل واضح الصورة الكلية والتعاليم التربوية الواردة في نهج البلاغة حول منزلة الإمامة وعظمة الإمام الحسن (علیه السلام)، مما يوهن مصداقية هذه الروايات إيحاناً شديداً. https://anb.journals.pnu.ac.ir/article_13056_d3fb48b2770d4e451196fa9837ebc66f.pdf