جامعه بیام نور دراسات حدیثة فی نهج البلاغة 2676-3435 المقالات الجاهزة للنشر 2026 02 15 تحلیل دوگانه «زیست مؤمنانه-منافقانه» در سیره و تعالیم امام علی علیه السلام تحليل ثنائية «الحياة الإيمانية-المنافقية» في سيرة وتعاليم الإمام علي(ع) 12704 10.30473/anb.2026.74149.1444 AR نعمت الله فیروزی استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه بین المللی امام رضا علیه السلام، مشهد، ایران. فائزه زمانی نیشابور طالب ماجستير في دراسات نهج البلاغة (تخصص: الاجتماعي والسياسي والقانون العام)، جامعة الإمام الرضا علیه السلام الدولية، مشهد، إيران. Journal Article 2025 03 22 در شرایط کنونی که جوامع اسلامی با چالش‌های هویتی و رفتاری پیچیده‌ای مواجه هستند، تمایز میان سبک زندگی مبتنی بر ایمان اصیل و رفتارهای منافقانه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این پژوهش با رویکردی تحلیلی-تطبیقی به بررسی دوگانه «زیست مؤمنانه» و «زیست منافقانه» در اندیشه و سیره امام علی علیه‌السلام بر پایه متون معتبر به‌ویژه نهج‌البلاغه می‌پردازد. سؤال اصلی تحقیق حول شناسایی مؤلفه‌های تمایزدهنده این دو سبک زندگی و چگونگی سنجش آن‌ها در جامعه معاصر می‌چرخد. نوآوری این پژوهش در سه محور «رویکرد مقایسه‌ای»، «تحلیل اجتماعی آثار» و «توجه به جنبه‌های کاربردی» آن است. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی احادیث حضرت با تمرکز بر خطبه‌ها، نامه‌ها و حکمت‌های نهج‌البلاغه و با استناد به تفاسیر و شروح مرتبط است. یافته‌ها نشان می‌دهد که این دو گونه زیست در ابعاد شناختی، اخلاقی، رفتاری و اجتماعی در تقابل کامل قرار دارند. زیست مؤمنانه بر پایه آگاهی، انسجام رفتاری، حق‌محوری، صلح‌طلبی و ثبات قدم استوار است، درحالی‌که زیست منافقانه با ویژگی‌هایی چون گمراه‌سازی، دوگانگی گفتار و عمل، اختلاط حق و باطل، اختلاف‌افکنی و بی‌ثباتی شناخته می‌شود. این پژوهش چارچوبی نظری-کاربردی برای برنامه‌ریزی فرهنگی و تربیتی در جهت تقویت مؤلفه‌های ایمانی و مقابله با پدیده نفاق ارائه می‌دهد. في الظروف الراهنة التي تواجه فيها المجتمعات الإسلامية تحديات هووية وسلوكية معقدة، يميّز التمييز بين نمط الحياة القائم على الإيمان الأصيل والسوك المنافق أهمية خاصة. يتناول هذا البحث، بمنهج تحليلي مقارن، الثنائية "الحياة الإيمانية" و"الحياة المنافقة" في فكر وسيرة الإمام علي (عليه السلام) استنادًا إلى النصوص المعتمدة، ولا سيما نهج البلاغة. يدور السؤال البحثي الرئيس حول تحديد المقومات المميزة لهذين النمطين من الحياة وكيفية قياسهما في المجتمع المعاصر. وتكمن حداثة هذا البحث في ثلاثة محاور: "المنهج المقارن"، و"تحليل الآثار الاجتماعية"، و"الاهتمام بالجوانب التطبيقية". ويعتمد منهج البحث على التحليل النوعي للمحتوى لأحاديث الإمام (عليه السلام)، بالتركيز على الخطب والرسائل والحكم في نهج البلاغة، والاستناد إلى الشروح والتفسيرات ذات الصلة. وتشير النتائج إلى أن هذين النمطين من الوجود يتعارضان تمامًا في الأبعاد المعرفية والأخلاقية والسلوكية والاجتماعية. تقوم الحياة الإيمانية على العلم، والتكامل السلوكي، ومحورية الحق، والسلم، والثبات، في حين تتميز الحياة المنافقة بسمات مثل الإضلال، وازدواجية القول والعمل، ومزج الحق بالباطل، وإثارة الفرقة، واللااستقرار. تقدم هذه الدراسة إطارًا نظريًا تطبيقيًا للتخطيط الثقافي والتربوي بهدف تعزيز مقومات الإيمان ومواجهة ظاهرة النفاق.